وفور بي‌اثر؛ وقتي ميوه هست اما توان خريد نيست

با نزديک شدن هم‌زمان ايام نوروز و ماه مبارک رمضان، بازار ميوه بيش از هر زمان ديگري در کانون توجه و نگراني خانوار‌ها قرار گرفته است. ميوه که هم در سنت‌هاي نوروزي و هم در سبد مصرفي ماه رمضان جايگاه ثابتي دارد، امسال با قيمت‌هايي در ويترين مغازه‌ها ديده مي‌شود که فاصله معناداري با توان خريد بخش بزرگي از جامعه ايجاد کرده است؛ فاصله‌اي که حتي وفور عرضه نيز نتوانسته آن را پُر کند.
بازار پُر، جيب خالي
مشاهدات ميداني از سطح شهر و بازار‌هاي ميوه و تره‌بار نشان مي‌دهد که از نظر تأمين، کمبود محسوسي وجود ندارد. دکه‌ها و مغازه‌ها مملو از انواع ميوه‌هاي داخلي و وارداتي هستند و شبکه توزيع نيز فعال است. با اين حال، قيمت‌ها به‌گونه‌اي افزايش يافته که براي بسياري از خانوارها، تماشاي اين وفور بيش از خريد آن سهم روزمره شده است. اين وضعيت به‌روشني نشان مي‌دهد که چالش اصلي بازار ميوه نه کمبود کالا، بلکه گراني و کاهش قدرت خريد مردم است.
نوروز و رمضان؛ فشار مضاعف بر تقاضاي خانوار
نزديکي نوروز و ماه رمضان به‌طور سنتي تقاضا براي ميوه را افزايش مي‌دهد، اما امسال اين افزايش تقاضا با واقعيتي متفاوت مواجه شده است. بسياري از خانوار‌ها ناچار شده‌اند تعداد اقلام خريد خود را کاهش دهند، به ميوه‌هاي ارزان‌تر بسنده کنند يا خريد را به حداقل‌هاي ضروري و مناسبت‌هاي خاص موکول کنند. اين تغيير الگوي مصرف، نشانه‌اي از عميق‌تر شدن شکاف ميان قيمت‌ها و درآمد خانوارهاست؛ شکافي که نگراني‌ها را درباره تأمين مايحتاج شب عيد و سفره‌هاي افطار تشديد کرده است.
وعده وفور، واقعيت گراني
مسئولان بار‌ها از وفور ميوه و آمادگي بازار براي پاسخ‌گويي به نياز شب عيد سخن گفته‌اند، اما تجربه مصرف‌کنندگان روايت ديگري دارد. زماني که قيمت هر کيلو ميوه از آستانه تحمل بودجه خانوار عبور مي‌کند، وفور عملاً کارکرد خود را از دست مي‌دهد و به يک مفهوم آماري بدل مي‌شود. در چنين شرايطي، وفور عرضه نه‌تنها آرامش‌بخش نيست، بلکه با برجسته‌کردن فاصله طبقاتي در مصرف، بر نارضايتي اجتماعي مي‌افزايد.
نگراني اجتماعي در سايه گراني
گراني ميوه در آستانه اين دو مناسبت مهم، فقط يک مسئله اقتصادي نيست؛ بلکه به دغدغه‌اي اجتماعي تبديل شده است. براي بسياري از خانواده‌ها، ناتواني در تهيه ميوه براي شب عيد يا سفره افطار، فراتر از يک کمبود مادي، احساسي از حذف‌شدن از آيين‌ها و سنت‌هاي جمعي را به‌همراه دارد. اين نگراني در گفت‌و‌گو‌هاي روزمره مردم و فضاي بازار به‌وضوح قابل مشاهده است.
در مجموع، آنچه امروز در بازار ميوه ديده مي‌شود، تصويري روشن از يک تناقض است؛ بازاري پُر از کالا، اما خالي از دسترس براي بخش بزرگي از مصرف‌کنندگان. تا زماني که سياست‌گذاري‌ها به‌جاي تمرکز صرف بر تأمين، به مهار قيمت‌ها و ترميم قدرت خريد نپردازد، وفور ميوه نيز نمي‌تواند خيال مردم را در آستانه نوروز و رمضان آسوده کند.
در همين رابطه، مهدي نبي‌زاده، کارشناس اقتصادي و فعال بخش خصوصي، با انتقاد از تداوم گراني ميوه در بازار و تشديد آن در آستانه نوروز و ماه رمضان، ريشه‌هاي اين وضعيت را فراتر از عوامل مقطعي دانست وگفت: آنچه امروز در بازار ميوه مشاهده مي‌کنيم، نتيجه يک اختلال مزمن در زنجيره توليد تا توزيع است، نه صرفاً افزايش تقاضاي فصلي. سال‌هاست که درباره اصلاح الگوي کشت، ساماندهي نظام توزيع و کاهش نقش واسطه‌هاي غيرمولد صحبت مي‌شود، اما در عمل تغيير محسوسي رخ نداده است و هزينه اين تعلل مستقيماً به مردم منتقل مي‌شود.
وي با اشاره به اينکه وفور ظاهري ميوه لزوماً به معناي دسترسي واقعي مردم نيست، افزود: زماني که قيمت‌ها چندين برابر رشد درآمد خانوار افزايش پيدا مي‌کند، وفور کالا عملاً به يک آمار بي‌اثر تبديل مي‌شود. اين تناقض که بازار پر باشد، اما سفره مردم خالي‌تر شود، نشان‌دهنده شکست سياست‌هاي تنظيم بازار است، نه موفقيت آن که هر روز تاکيد مي شود.
نبي‌زاده، گراني ميوه در اين مقطع زماني را عاملي براي تشديد فشار رواني بر جامعه دانست و تصريح کرد: نوروز و ماه رمضان فقط مناسبت‌هاي تقويمي نيستند؛ اين ايام با سنت‌ها، آيين‌ها و هويت فرهنگي مردم گره خورده‌اند. وقتي يک خانواده نگران تأمين ميوه شب عيد يا سفره افطار است، اين نگراني صرفاً اقتصادي نيست، بلکه به احساس حذف‌شدگي اجتماعي و تضعيف سرمايه اجتماعي منجر مي‌شود.اين کارشناس اقتصادي با انتقاد از سياست‌هاي مقطعي کنترل قيمت‌ها گفت:دخالت‌هاي ديرهنگام و دستوري، بدون اصلاح ساختارها، معمولاً نتيجه معکوس دارد. اگر هزينه توليد، حمل‌ونقل و نهاده‌ها کنترل نشود و هم‌زمان نظام توزيع شفاف نباشد، فشار قيمت در نهايت روي مصرف‌کننده تخليه مي‌شود. بخش خصوصي بار‌ها هشدار داده که تنظيم بازار بدون مشارکت واقعي توليدکننده و توزيع‌کننده، کارايي ندارد.
وي تأکيد کرد: تا زماني که سياست‌گذاري اقتصادي به‌جاي نگاه بلندمدت و ساختاري، اسير تصميم‌هاي کوتاه‌مدت و مناسبتي باشد، هر سال در آستانه نوروز يا ماه رمضان با همين سناريو مواجه خواهيم بود؛ بازار پر، قيمت بالا و مردمي که با نگراني بيشتري به استقبال مناسبت‌ها مي‌روند.
انتقال مستقيم بار ناکارآمدي به دوش مصرف‌کننده
گراني ميوه در آستانه نوروز و ماه رمضان را نمي‌توان صرفاً با شاخص‌هاي عرضه و آمار‌هاي رسمي توضيح داد. مسئله اصلي، شکافي است که ميان وفور اعلامي و دسترسي واقعي مردم شکل گرفته؛ شکافي که هر سال عميق‌تر مي‌شود و اين‌بار، بيش از گذشته خود را در قالب يک دغدغه اجتماعي نشان مي‌دهد.تناقض آشکار بازار امروز - بازاري پر از کالا، اما خالي از قدرت خريد- نشان مي‌دهد که سياست‌گذاري‌ها سال‌هاست در سطح تأمين متوقف مانده‌اند و از مواجهه با ريشه اصلي بحران، يعني ناترازي قيمت‌ها با درآمد خانوار، طفره رفته‌اند. تأکيد مداوم بر «نبود کمبود» زماني کارکرد دارد که مردم توان خريد داشته باشند؛ در غير اين صورت، وفور کالا بيشتر به يک گزاره تبليغاتي شبيه است تا نشانه‌اي از موفقيت تنظيم بازار.به گزارش آرازآذربايجان به نقل از اقتصاد24، اظهارات کارشناسان نيز مؤيد همين واقعيت است: اختلال در زنجيره توليد تا توزيع، حضور پررنگ واسطه‌هاي غيرمولد، هزينه‌هاي فزاينده حمل‌ونقل و نبود شفافيت در نظام قيمت‌گذاري، سال‌هاست بدون اصلاح باقي مانده‌اند و نتيجه آن، انتقال مستقيم بار ناکارآمدي به دوش مصرف‌کننده است. در چنين شرايطي، دخالت‌هاي مقطعي و دستوري نه‌تنها درمان نيست، بلکه اغلب به تشديد بي‌اعتمادي و بي‌ثباتي بازار منجر مي‌شود.