بادرشبو؛ طلاي سبز آذربايجان‌غربي

در ميان گياهاني که عطر و طعم خود را با فرهنگ غذايي و زندگي مردم آذربايجان‌غربي گره زده‌اند، بادرشبو جايگاه متفاوتي دارد؛ گياهي معطر که در فصل تابستان، علاوه بر جلوه بخشيدن به مزارع استان، پاي خود را به سفره، عطاري‌ها، کارگاه‌هاي سنتي و واحدهاي فرآوري باز مي‌کند.
بوي خاص بادرشبو براي بسياري از مردم اين منطقه يادآور شربت‌ها و نوشيدني‌هاي سنتي است، اما ظرفيت اين گياه به مصرف خوراکي و عطر و طعم آن محدود نمي‌شود و مي‌تواند بخشي از زنجيره اقتصادي گياهان دارويي و فرآورده‌هاي طبيعي را شکل دهد.بادرشبو از خانواده نعناعيان است و به دليل داشتن ترکيبات معطر و اسانس‌هاي گياهي، در طب سنتي و فرآورده‌هاي گياهي مورد توجه قرار گرفته است از اين گياه براي تهيه عرقيات، دمنوش و برخي فرآورده‌هاي معطر استفاده مي‌شود و در منابع مرتبط با گياهان دارويي، خواصي همچون کمک به آرامش، کاهش تنش و بهبود برخي ناراحتي‌هاي گوارشي براي آن مطرح شده است.
هرچند ميزان و نحوه اثرگذاري آن به شکل مصرف، مقدار استفاده و شرايط فردي بستگي دارد و نبايد جايگزين درمان‌هاي پزشکي شود همين تنوع مصرف، بادرشبو را از يک محصول صرفاً کشاورزي به ماده اوليه‌اي براي توليد فرآورده‌هاي متنوع تبديل کرده است.اهميت اقتصادي اين گياه اما در جايي بيشتر نمايان مي‌شود که از مرحله کشت عبور کرده و وارد فرآوري شود و تبديل بادرشبو به عرق، دمنوش و ديگر فرآورده‌هاي گياهي، امکان ايجاد ارزش افزوده بيشتري نسبت به فروش خام محصول فراهم مي‌کند و مي‌تواند زمينه فعاليت واحدهاي کوچک، کارگاه‌هاي خانگي و صنايع فرآوري را توسعه دهد.
از سوي ديگر، خشک‌کردن سرشاخه‌هاي گلدار و عرضه آن به عنوان دمنوش، راهي براي افزايش ماندگاري محصول و کاهش وابستگي بازار به فصل برداشت است؛ موضوعي که در صورت توسعه بسته‌بندي، استانداردسازي و بازاريابي مناسب، ظرفيت حضور اين محصول را در بازارهاي گسترده‌تر نيز افزايش مي‌دهد.آذربايجان‌غربي به دليل شرايط اقليمي و سابقه کشت گياهان معطر، ظرفيت قابل توجهي براي توسعه اين محصول دارد.اروميه، خوي، سلماس و مياندوآب از مناطق مهم کشت بادرشبو در استان به شمار مي‌روند و همزمان فعاليت واحدهاي صنعتي در کنار توليد سنتي، نشان مي‌دهد که اين گياه توانسته بخشي از زنجيره توليد تا مصرف را در منطقه شکل دهد.با اين حال، افزايش سطح زيرکشت به تنهايي نمي‌تواند معيار توسعه اين محصول باشد؛ آنچه مي‌تواند آينده بادرشبو را اقتصادي‌تر کند، حرکت از خام‌فروشي به سمت فرآوري، بسته‌بندي، برند‌سازي و توسعه بازارهاي فروش است.
اکنون با آغاز فصل برداشت، مزارع بادرشبو در آذربايجان‌غربي وارد مرحله‌اي شده‌اند که مي‌تواند تصويري روشن از ظرفيت‌هاي اين گياه در بخش کشاورزي، صنايع تبديلي و اقتصاد محلي ارائه دهد؛ محصولي که اگر زنجيره ارزش آن به درستي تکميل شود، عطر خوش آن مي‌تواند علاوه بر سفره‌هاي مردم، سهم بيشتري نيز در اقتصاد کشاورزي استان داشته باشد.
5? هزار تن بادرشبو در آذربايجان‌غربي توليد مي‌شود
محمدرضا اصغري رئيس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان‌غربي از آغاز فصل برداشت و فرآوري گياه بادرشبو در استان خبر داد و گفت: همزمان با فرارسيدن مردادماه، عمليات برداشت اين گياه معطر و استحصال عرق آن از سطح 250 هکتار از اراضي زيرکشت استان آغاز شده و اين روند تا اواخر شهريورماه ادامه خواهد داشت.وي افزود: بر اساس برآوردهاي انجام‌شده، امسال بيش از 5 هزار تن پيکره رويشي بادرشبو از مزارع استان برداشت و روانه بازار خواهد شد که از اين ميزان، ظرفيت استحصال حدود 5/2 ميليون ليتر عرق بادرشبو وجود دارد اين ميزان توليد نشان‌دهنده ظرفيت قابل توجه استان در زمينه کشت و فرآوري گياهان معطر و دارويي است.
اصغري با اشاره به شيوه‌هاي مختلف توليد فرآورده‌هاي بادرشبو اظهار کرد: اين محصول هم به شکل صنعتي و هم به صورت سنتي فرآوري مي‌شود؛ بخشي از محصول برداشت‌شده در کارخانه‌هاي مجهز به عرق‌گيري و براي مصرف گسترده فرآوري شده و بخش ديگري نيز در کارگاه‌هاي کوچک و واحدهاي خانگي به عرقيات گياهي تبديل مي‌شود.رئيس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان‌غربي در ادامه بيان کرد: در حال حاضر پنج واحد صنعتي توليد عرقيات گياهي در استان فعال هستند که علاوه بر پاسخگويي به نياز بازار داخل، به‌ويژه در توليد شربت و نقل، بخشي از توليد مازاد خود را نيز به ساير استان‌هاي کشور ارسال مي‌کنند و توسعه اين واحدها مي‌تواند زمينه افزايش ارزش افزوده محصول و ايجاد فرصت‌هاي جديد در بخش صنايع تبديلي کشاورزي را فراهم کند.
اصغري شهرستان‌هاي اروميه، خوي، سلماس و مياندوآب را از مناطق پيشرو در کشت بادرشبو عنوان کرد و گفت: با توجه به ظرفيت موجود در اين مناطق، توسعه فرآوري و تنوع‌بخشي به محصولات حاصل از اين گياه مي‌تواند نقش مهمي در اقتصادي‌تر شدن کشت آن داشته باشد.اصغري خاطرنشان کرد: با توجه به افزايش تقاضا براي فرآورده‌هاي طبيعي و گياهي، بادرشبو مي‌تواند فراتر از يک محصول فصلي، به يکي از ظرفيت‌هاي قابل توجه آذربايجان‌غربي در حوزه گياهان دارويي و صنايع تبديلي تبديل شود..
صنايع تبديلي رمز رونق اين محصول است
حيم سيفي يکي از کشاورزان در آذربايجان‌غربي با اشاره به آغاز فصل برداشت اين گياه معطر گفت: بادرشبو از جمله محصولاتي است که با شرايط اقليمي منطقه سازگاري خوبي دارد و در صورت فراهم بودن شرايط مناسب کشت، مي‌تواند براي کشاورزان درآمد قابل قبولي ايجاد کند.وي اظهار کرد: کشت بادرشبو بيشتر از آنکه به تجهيزات پيچيده نياز داشته باشد، به مراقبت و رسيدگي مستمر نياز دارد و زمان برداشت نيز اهميت زيادي دارد، چرا که کيفيت گياه و ميزان عطر و اسانس آن تا حد زيادي به زمان مناسب برداشت وابسته است.اين کشاورز افزود: در زمان برداشت، بخش‌هاي رويشي و سرشاخه‌هاي گياه جمع‌آوري مي‌شود و محصول تازه مي‌تواند براي عرق‌گيري مورد استفاده قرار گيرد بخشي از محصول نيز پس از خشک شدن براي تهيه دمنوش و فرآورده‌هاي گياهي نگهداري مي‌شود همين تنوع مصرف باعث شده بادرشبو تنها به بازار محصول تازه وابسته نباشد.وي بيان کرد: يکي از مشکلات توليدکنندگان، نوسان قيمت محصول و هزينه‌هاي مربوط به نيروي کار، آب، حمل‌ونقل و فرآوري است و اگر بازار خريد محصول ثبات بيشتري داشته باشد، کشاورزان با اطمينان بيشتري مي‌توانند سطح زيرکشت خود را افزايش دهند.اين بهره‌بردار بخش کشاورزي با تأکيد بر ضرورت توسعه صنايع تبديلي گفت: اگر امکانات فرآوري در نزديکي مزارع توسعه پيدا کند، کشاورز مجبور نيست محصول را با قيمت پايين و به صورت خام به فروش برساند تبديل بادرشبو به عرقيات، دمنوش و ساير فرآورده‌ها مي‌تواند ارزش اقتصادي محصول را افزايش دهد و سهم بيشتري از درآمد نهايي را به توليدکننده برساند.به گزارش آرازآذربايجان به نقل از اروم نيوز،سيفي در پايان گفت: کشاورزان زماني به توسعه کشت اين محصول ترغيب مي‌شوند که از فروش محصول و قيمت آن اطمينان داشته باشند؛ بنابراين حمايت از زنجيره توليد تا بازار مي‌تواند آينده بادرشبو را در آذربايجان‌غربي روشن‌تر کند.