آموزش در ايران 28 سال در انتهاي جدول جهاني

اين سال‌ها خيلي درباره ضعف يادگيري دانش‌آموزان شنيده‌ايم، اين‌که گاهي گفته مي‌شود برخي از آن‌ها توانايي نوشتن را خوب ياد نگرفته‌اند، مثلاً مرتضي نظري، تحليل‌گر مسائل آموزش و پرورش درهمين‌باره گفت که «دانش‌آموزان متوسطه اول (پايه هفتم، هشتم، نهم) در خواندن و نوشتن مشکلات زيادي دارند.« اين‌ها همان دانش‌آموزاني هستند که دوره ابتدايي خود را زمان شيوع ويروس کرونا شروع کردند، آن روزها، يعني وقتي کرونا اپيدمي شد مدارس درست مانند امروز در زمان جنگ تعطيل شدند، آموزش مجازي جايگزين آموزش حضوري شد، دانش‌آموزان براي درس خواندن از پشت ميز و نيمکت مدرسه به پشت تلفن‌هاي همراه در خانه رفتند، خيلي‌ها معتقدند همين غيرحضوري شدن آموزش سهم قابل توجهي در روند يادگيري دانش‌آموزان داشته، به‌خصوص اين‌که اين روش آموزشي ادامه‌دار هم شد، يعني ناترازي انرژي، اعتراضات اجتماعي و البته جنگ‌ها همگي زمينه‌ساز شروع آموزش غيرحضوري شدند؛ در اين ميان برخي کارشناسان معتقدند که روند کاهش يادگيري در نظم و نظام آموزش ايران ديرينه است اما آموزش غيرحضوري به‌خصوص از زمان اپيدمي کوييد19 آن را تشديد کرد.
مگر در آموزش حضوري چه‌چيزي براي يادگيري داشتيم؟
شايد براي اين‌که بتوانيم روند کاهش يادگيري در مدارس را به آموزش حضوري يا غيرحضوري ربط بدهيم بد نباشد به برخي آمارها قبل از شيوع کرونا اشاره کنيم. نظري با طرح همين ايده گفت که: »مگر در دوراني‌که مدرسه بود چه داشتيم، مدرسه چه‌چيزي به بچه‌هاي ما داد جز رقابت، مسابقه و حسادت، دانش‌آموز حتي حاضر نيست يک تست به دوستش ياد بدهد، چون‌که مي‌داند اگر دوستش تست ياد بگيرد احتمالاً برابر است با تقويت رقيب در کنکور، بنابراين ما همکاري به دانش‌آموزان ياد نمي‌دهيم. از طرفي شما بررسي کنيد رتبه ايران در آموزش قبل از شيوع ويروس کرونا چند بود؟«
او ادامه داد: »جايگاه ايران حدود 75 در ميان 130 کشوري که ارزيابي مي‌شوند بود. رتبه سواد خواندن و نوشتن و علوم تجربي و رياضي در پايه چهارم و هشتم در آزمون بين‌المللي تيمز، از 15 کشور خاورميانه که سنجيده شدند رتبه 13 يا 12 را داشتيم.«
به گفته او: »ما با يک موجي از افت کيفيت آموزشي مواجه هستيم که قدمت ديرينه دارد اما از شيوع ويروس کرونا شدت پيدا کرد.«
28 سال در انتهاي جدول
اگرچه نمي‌شود تاثير منفي آموزش غيرحضوري را بر کيفيت يادگيري دانش‌آموزان ناديده گرفت، اما روند کاهش کيفيت آموزش در ايران مسيري قديمي‌تر از سال‌هاي شيوع کرونا يا شروع آموزش غيرحضوري دارد، طوري‌که به‌نظر مي‌رسد اين ضعف جدي نظام آموزش و پرورش حالا دارد به گردن آموزش غيرحضوري مي‌افتد. نتايج آخرين آزمون‌هايي جهاني که کيفيت يادگيري دانش‌آموزان را سنجش مي‌کنند سال 2023 اعلام شد، معاون ابتدايي وزارت آموزش‌وپرورش به نتايج اين آزمون واکنش جالبي داشت، رضوان حکيم‌زاده به رسانه‌ها گفت: »برخي اطلاع رساني‌ها به گونه‌اي است که گويا نتايج دانش آموزان ايراني تنها در اين دوره از آزمون بين‌المللي تيمز و پرلز ضعيف بوده است در حالي که آمارها خلاف اين مساله را مي‌گويد. اينکه ايران در سال 1995 در اين آزمون‌ها رتبه 25 جهان را کسب کرد و امروز به رتبه 50 رسيده است عبارت چندان دقيقي نيست.«
او ادامه داد: »در سال 1995 تنها 26 کشور در اين آزمون علمي شرکت کردند که ايران رتبه بيست و پنجم را کسب کرده بود. در سال 2019، 57 کشور در اين آزمون شرکت کرده بودند که ايران رتبه چهل و نهم را کسب کرد و در سال 2023، 64 کشور شرکت کرده بودند که ايران رتبه پنجاه و چهارم را کسب کرد. ما در سال‌هاي متعددي زيادي در آزمون تيمز و پرلز شرکت کرديم. در اين آزمون‌ها ميانگين نمره 500 است در حالي که متأسفانه تاکنون در هيچيک از اين آزمون‌ها نتوانستيم نمره ميانگين را کسب کنيم.«
به گزارش رسانه‌ها ايران هيچ گاه نمره بالاتر از ميانگين 500 را به دست نياورده است. در آخرين سال برگزاري آزمون تيمز در سال 2023 نمره دانش‌آموزان ايراني در آزمون رياضي 420 بود و بالاترين نمره دانش آموزان ايراني در همين آزمون در سال 2019 نمره 443 بود.
به‌گفته معاون آموزش ابتدايي وزارت آموزش‌وپرورش به استثناي درس رياضي در درس علوم هم تقريباً همين عملکرد را داشتيم. در سال 1995 ايران، رتبه بيست و پنجم از 26 کشور جهان را به خود اختصاص داد. در سال 2023 رتبه چهل و نه از 63 کشور را کسب کرد.
متهم اصلي کيست؟
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از خبرآنلاين، کاهش کيفيت يادگيري دانش‌آموزان در مدارس روندي طولاني دارد، روندي که در سال‌هاي بعد از شيوع کرونا خودنمايي کرد، بنابراين در ميان متهمان اين روند اگر به انواع اپيدمي‌ها يا جنگ اشاره کنيم حتما ساختار خود آموزش و پرورش هم يکي از همين متهمان است. طوري‌که مرتضي نظري گفت: »مجموعه عوامل سهم دارند اما طراحي نظام آموزشي ما آمرانه است، يعني نگاهي از بالا به پايين دارد، با اين نگاه کودک را درک نمي‌کنيم. درحالي‌که در دنياي جديد نظام آموزشي مبتني بر شرايط روحي و رشدي کودک است، اما در کشور ما کودک را از پشت عينک يک فرد بزرگسال مي‌بينيم. بنابراين معماري آموزش ما در بنا و برنامه به کودک هيچ ارتباطي ندارد.«