هوش مصنوعي به جنگ کليشه‌هاي نوشت‌افزار ايراني رفت

دوازدهمين نمايشگاه »ايران‌نوشت« از 16 تا 31 شهريورماه در رواق شرقي مصلاي امام خميني(ره) برپا شده است؛ نمايشگاهي که اگرچه در نگاه اول قرار است محل خريد دفتر، مداد، جامدادي، کيف و ديگر ملزومات مدرسه باشد، اما با کمي دقت مي‌توان تغييرات جدي‌تري را در ويترين محصولات آن ديد؛ تغييراتي که بخشي از آن به ورود فناوري‌هاي تازه به فرآيند طراحي و بخشي ديگر به تغيير ذائقه مخاطب و اتفاقات اجتماعي سال‌هاي اخير بازمي‌گردد.
دوازدهمين ايران‌نوشت با حضور ده‌ها توليدکننده و عرضه محصولات متنوع نوشت‌افزاري برگزار شده و در غرفه‌هاي آن از دفتر و دفترچه تا کوله، جامدادي، کيف، ميز تحرير و ديگر ملزومات تحصيلي عرضه مي‌شود. طبق گزارش‌هاي منتشرشده، بيش از 100 توليدکننده در 70 غرفه اين دوره محصولات خود را عرضه مي‌کنند.
اما چيزي که در ميان قفسه‌ها و ديوارهاي غرفه‌ها بيشتر از تعداد محصولات جلب توجه مي‌کند، تغيير در »تصوير« است؛ تصويري که قرار است روي جلد يک دفتر مدرسه بنشيند، روي يک جامدادي چاپ شود يا تبديل به طرح يک کوله‌پشتي شود.
دفتر ايراني ديگر فقط گل و بوته نيست
براي سال‌ها وقتي از »نوشت‌افزار ايراني» يا »طرح ايراني ـ اسلامي« صحبت مي‌شد، ذهن بسياري از مخاطبان به سمت چند تصوير آشنا مي‌رفت؛ گل و بوته، منظره کوه و دشت، بناهاي تاريخي، طرح‌هاي اسليمي يا در نهايت يک تصوير ساده از يک شخصيت مذهبي و فرهنگي.
اين تصاوير همچنان در بازار وجود دارند، اما ويترين نمايشگاه ايران‌نوشت نشان مي‌دهد که توليدکنندگان در سال‌هاي اخير تلاش کرده‌اند از اين قالب‌هاي تکرارشونده فاصله بگيرند و براي همان عناصر آشنا، زبان تصويري تازه‌اي پيدا کنند. يک منظره طبيعي مي‌تواند ديگر فقط تصويري از کوه و آسمان نباشد؛ بلکه با ترکيب‌بندي، رنگ، شخصيت‌پردازي و عناصر گرافيکي به محصولي تبديل شود که مخاطب نوجوان يا حتي بزرگسال را هم به خود جذب کند.
همين مسئله يکي از نقاطي است که فناوري‌هاي جديد، به‌ويژه ابزارهاي مبتني بر هوش مصنوعي، به کمک طراحان آمده‌اند. امکان ساخت سريع اتودهاي مختلف، ترکيب چند ايده و ايجاد تصويرهايي که پيش از اين طراحي آن‌ها زمان و هزينه بيشتري مي‌طلبيد، مسير توليد محتواي بصري را تغيير داده است. البته اين به معناي آن نيست که هر طرح موجود در نمايشگاه با هوش مصنوعي ساخته شده است؛ بلکه مسئله مهم‌تر، ورود ابزارهاي جديد به چرخه طراحي و افزايش دامنه انتخاب توليدکنندگان است.
هوش مصنوعي چگونه جلد دفتر را عوض کرد؟
هوش مصنوعي در صنعت نوشت‌افزار را مي‌توان از دو زاويه ديد؛ نخست به‌عنوان يک ابزار براي طراح و دوم به‌عنوان عاملي که امکان توليد تعداد زيادي تصوير و ايده را در زمان کوتاه فراهم مي‌کند. در شيوه سنتي، طراحي يک تصوير براي جلد دفتر مي‌توانست نيازمند اتودهاي متعدد، تصويرسازي، اصلاح، رنگ‌آميزي و آماده‌سازي براي چاپ باشد. ابزارهاي هوش مصنوعي بخشي از اين مسير را کوتاه کرده‌اند. طراح مي‌تواند ايده اوليه خود را به تصوير تبديل کند، ترکيب‌هاي متفاوت را امتحان کند و سپس نسخه نهايي را با دخالت انساني اصلاح کند. اين ظرفيت، به‌ويژه براي محصولي مانند نوشت‌افزار که مخاطب آن با تغييرات سريع مد و سليقه روبه‌رو است، اهميت دارد. دانش‌آموزي که قرار است يک دفتر را در کنار ده‌ها دفتر ديگر انتخاب کند، الزاماً به دنبال تصويري رسمي و شناخته‌شده نيست؛ او ممکن است جذب ترکيبي از يک شخصيت، يک فضاي ايراني، رنگ‌هاي امروزي و يک تصوير متفاوت شود.
در نتيجه، مسئله فقط »هوش مصنوعي« نيست؛ مسئله، استفاده از يک ابزار جديد براي حل يک مسئله قديمي است: چگونه مي‌توان محصولي ايراني توليد کرد که مخاطب ايراني واقعاً بخواهد آن را انتخاب کند؟
هويت ملي به دفاتر ايراني رسيد
در کنار تصاوير جنگ و شخصيت‌هاي معاصر، يک دسته ديگر از طرح‌ها به هويت تاريخي و ملي ايران بازمي‌گردد.پرچم ايران يکي از عناصر پررنگ اين جريان است. در کنار آن، شخصيت‌هايي مانند کوروش و بناهايي از ميراث معماري ايران نيز در قالب‌هاي تازه به محصولات نوشت‌افزاري راه پيدا کرده‌اند.مسجد شيخ لطف‌الله و ديگر نشانه‌هاي معماري ايراني ـ اسلامي نيز ديگر الزاماً در قالب يک عکس ساده روي جلد دفتر قرار نمي‌گيرند؛ بلکه مي‌توانند با تکنيک‌هاي گرافيکي و ابزارهاي جديد بازطراحي شوند و ظاهري متفاوت پيدا کنند.اينجا دوباره مرز ميان »موضوع ايراني« و »طراحي ايراني« اهميت پيدا مي‌کند. صرفاً قرار دادن عکس يک بناي تاريخي روي جلد، لزوماً يک محصول جذاب براي نوجوان امروز نمي‌سازد. آنچه اهميت دارد، نحوه روايت آن تصوير است.به همين دليل، بخشي از تلاش توليدکنندگان را مي‌توان در تبديل عناصر شناخته‌شده ايراني به تصاوير قابل‌استفاده براي نسل جديد ديد؛ نسلي که هم‌زمان با تصاوير شبکه‌هاي اجتماعي، بازي‌هاي رايانه‌اي، انيميشن و محتواي ديجيتال بزرگ شده است.
قهرمانان واقعي در کنار قهرمانان انيميشني قرار گرفتندتغيير فقط در تصاوير تاريخي و نظامي اتفاق نيفتاده است. صنعت انيميشن ايراني نيز به تدريج از پرده سينما و صفحه تلويزيون عبور کرده و به يکي از منابع توليد شخصيت براي بازار نوشت‌افزار تبديل شده است.شخصيت‌هايي مانند »يوز«، »ببعي ببعو»، »پسر دلفيني« و »بچه‌زرنگ« حالا فقط در قاب انيميشن ديده نمي‌شوند؛ تصوير آن‌ها روي دفتر، جامدادي، تي‌شرت و کيف‌هاي تحصيلي نيز قرار گرفته است.اين اتفاق از منظر اقتصاد فرهنگ نيز قابل توجه است. وقتي يک شخصيت انيميشني روي جلد دفتر قرار مي‌گيرد، محصول صرفاً يک دفتر نيست؛ بخشي از جهان همان شخصيت را با خود حمل مي‌کند. کودک ممکن است ابتدا شخصيت را از انيميشن بشناسد و بعد دفتر آن را انتخاب کند و يا برعکس، مواجهه با شخصيت روي يک محصول فرهنگي او را به سمت محتواي تصويري مربوط به آن ببرد.به اين ترتيب، ميان سينما، انيميشن، کتاب، اسباب‌بازي و نوشت‌افزار يک زنجيره شکل مي‌گيرد؛ زنجيره‌اي که اگر درست طراحي شود، مي‌تواند به ايجاد شخصيت‌هاي ايراني ماندگار در ميان کودکان و نوجوانان کمک کند.
خلاقيت يا توليد انبوهِ بي‌هويت؟
ورود هوش مصنوعي به طراحي نوشت‌افزار، با همه ظرفيت‌هايش، بدون چالش نيست.مهم‌ترين مزيت آن سرعت و تنوع است. توليدکننده مي‌تواند ايده‌هاي بيشتري را بررسي کند و طراح مي‌تواند پيش از رسيدن به نسخه نهايي، گزينه‌هاي مختلفي در اختيار داشته باشد. اين مسئله مي‌تواند هزينه و زمان توليد نمونه‌هاي اوليه را کاهش دهد و به توليدکنندگان کوچک‌تر نيز امکان تجربه ايده‌هاي متنوع‌تر بدهد. اما روي ديگر ماجرا، خطر شبيه‌شدن تصاوير است.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل ازمهر،اگر تعداد زيادي از توليدکنندگان بدون ايده‌پردازي و صرفاً با چند دستور مشابه از ابزارهاي هوش مصنوعي استفاده کنند، نتيجه مي‌تواند برخلاف هدف اوليه باشد؛ يعني به جاي تنوع، با انبوهي از تصاوير مشابه مواجه شويم.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com