پيوند تاريخ خوي با شمس تبريزي
گروه فرهنگي:پژوهشگري خويي در نقد روايتهاي تاريخي، ضمن بازخواني جايگاه خوي در دوران قرهقويونلوها و تاکيد بر اهميت منار شمس تبريزي به عنوان ابزار اطلاعرساني آلپ ارسلان، روايتي شگفت از کشف بازاري مدفون در پي سيل و اقامت شمس تبريزي در اين شهر کهن را بازگو ميکند.
خوي، شهري با ريشههاي عميق در تاريخ ايران، همواره مهد تمدن و فرهنگ بوده است اما در ميان انبوه آثار تاريخي و روايتهاي کهن، بناهايي وجود دارند که داستانهاي ناگفته بسياري را در دل خود جاي دادهاند.
يکي از اين يادگارهاي ارزشمند، مناره شمس تبريزي است که در گذر زمان، شاهد فراز و فرودهاي بسياري بوده است.
بهروز نصيري، مورخ و نويسنده خويي، پرده از ابعاد کمتر شناخته شده اين اثر تاريخي برداشت. مصاحبهاي که نه تنها به شرح جزئيات بناي مناره ميپردازد، بلکه آن را در بستر وقايع مهم تاريخي، از جمله نبرد ملازگرد و دوران آلپ ارسلان سلجوقي قرار ميدهد.
نصيري همچنين به نظريههاي جالبي درباره ارتباط اين مناره با انديشههاي شمس تبريزي و حتي اختراعات باستاني ايرانيان اشاره کرده که ميتواند دريچهاي نو به سوي درک عميقتر ميراث فرهنگي اين مرز و بوم بگشايد.
بهروز نصيري، نويسنده و پژوهشگر خويي با اشاره به اهميت جايگاه شخصيتهاي تاريخي همچون شاه اسماعيل صفوي و اقدامات برجسته او در منطقه خوي، همچنين استقرار شاه اسماعيل در تابستان در »دولتخانه خوي«، مرکز حکومت جهانشاه قرهقويونلو که خود اهل خوي بود، بر اهميت فرهنگي اين منطقه در دوره قرهقويونلوها و حضور شاعران ترکزبان تاکيد کرد.
منار شمس تبريزي؛ فراتر از يک برج ديدهباني
نصيري در ادامه به استفاده از بلنديهايي مانند »علمدار« و »صندل اميربيگ« در شمال غرب و جنوب غرب خوي براي ديدهباني اشاره کرد و گفت: قدمت منار شمس تبريزي در خوي که به دوران پس از جنگ ملازگرد بين آلپ ارسلان سلجوقي و امپراتور روم، يعني سال 463 هجري قمري برميگردد به دستور آلپ ارسلان در دوراني که خوي مقر فرماندهي وي بوده، احداث شده است.وي افزود: مکاني که اين منار در آن ساخته شده، ورودي شهر بوده که به »ربض« معروف بوده و بعداً تحريف شده و به کلمه »ربط«تبديل شده، محل تحويل سلاح و اسب نمايندگان خارجي به نگهبانان بود.نويسنده کتاب »شمس تبريزي از طلوع تا غروب« با رد نسبت دادن ساخت اين منار به شاه اسماعيل صفوي، گفت: مورخان تمام جزئيات زندگي شاه اسماعيل را ثبت کردهاند و هيچ اشارهاي به ساخت اين مناره توسط وي نشده است.
نصيري ادامه داد: برخي نويسندگان بر اساس نقل قول ونيزيها ميگويند که اين بنا در واقع يک منار اطلاعرساني بوده که با دود و آتش براي انتقال پيام استفاده ميشده است.وي با اشاره به مهارت شکار آلپ ارسلان و اعتقادات او افزود: در ساخت اين منار از شاخ قوچ خوي استفاده شده است.
کشف بازاري زيرزميني در کنار منار شمس تبريزي
نصيري در پاسخ به سوالي مبني بر وجود بازارچهاي در زير منار گفت: در حدود 150سال پيش، سيلي از کوه اورين جاري شده و گودالي در مقابل مسجد شمس تبريزي ايجاد کرده و پس از سيل، فردي با ورود به اين گودال، با بازاري مواجه شده و ديگ مسي را به عنوان يادگار با خود آورده است.
شمس تبريزي؛ از قونيه تا خوي
نصيري با بيان اينکه شمس تبريزي پس از اقامت در خوي و داشتن مريداني، پس از وفاتش در جوار منار به خاک سپرده شد، گفت: روي مزار او گنبدي با دو منار بنا شده بود که به تصاوير باقيمانده سه منار نيز ديده ميشد ولي در بازسازي آن الان يک منار باقي مانده است.
وي همچنين با اشاره به مسير سفر شمس از قونيه به خوي افزود: شمس تبريزي که از جاده چالدران به سمت خوي در حال آمدن بوده به دليل يخبندان و بسته بودن جاده، به مدت 20 روز در روستاي گيلدور خوي نيز اقامت داشته است و بعد از ورود به شهرستان خوي و مدتي زندگي، فوت ميشود.
نويسنده کتاب »خوي در گذر زمان« ادامه داد: در کنار مزار شمس، قبر »بردي ابن شهسوار طارمي« که از مريدان وي از زنجان بوده نيز قرار دارد و صوفيان و دراويش در کنار مزار شمس در دوران قبل از انقلاب اسلامي آئين سماع را اجرا ميکردند.
وي افزود: قديميترين نوشته مستند در مورد اقامت شمس در خوي، »مجمل« فصيحي خوافي است که سال وفات او را 672 هجري قمري در اين شهر ذکر کرده است.
لزوم توجه به ميراث تاريخي و تصحيح مقالات شمس
نصيري با استناد به نامهاي از خوي در سال 1323 هجري قمري »دوران رضا شاه« به وزارت معارف، بر لزوم توجه به حفظ و مرمت آثار تاريخي تاکيد کرد.
وي همچنين به موضوع تصحيح مقالات شمس تبريزي پرداخت و بيان کرد: مرحوم فروزانفر موفق به اتمام آن نشد تا اينکه احمد خوشنويس متخلص به »عماد« در سال 1349 شمسي آن را تصحيح و منتشر کرد.
نگراني از ساخت و ساز در حريم آثار تاريخي
نصيري نگراني خود را از ساختماني که در نزديکي منار شمس تبريزي احداث ميشود ابراز داشت و گفت: متاسفانه منار پشت ساختمان مانده و ساختمان در کنار خيابان احداث ميشود در حاليکه اين ساخت بايد طوري باشد که منار از خيابان براي علاقهمندان قابل مشاهده باشد که متاسفانه اينطور نيست.مناره شمس تبريزي، بنايي يادبود و استوانهاي شکل است که حدود 5/14 متر ارتفاع دارد و دکلي در وسط آن وجود دارد که ستون مدوري است که در مرکز مناره ساخته شده و پلکانهاي مارپيچي »43 پله« به دور آن پيچيده و بالا رفتهاند، پلکانهاي منارهها عموماً از روي نقشه، برخلاف حرکت عقربه ساعت حول محور مرکزي يا دکل ميپيچند.
در ورودي مناره شمس به صورت درگاه کوتاهي است که در پايين مناره و در قسمت شمالغربي آن تعبيه شده است، اين قسمت کمي از دايره مناره بيرون آمده که از آنجا به وسيله پلهها امکان صعود بيشتر ميشود، در قسمت فوقاني مناره نيز »در بالاي قسمت نعلبکي شکل« نورگيري بزرگ رو به سمت جنوب تعبيه شده است، که علاوه بر نورگيري براي اذان نيز استفاده ميشده است.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايبنا،ساختمان مناره نيز از سه قسمت پايه، ساقه »بدنه« و کلاهک »تاج« تشکيل شده است، قسمت زيرين مناره از سنگ و قسمت بدنه و فوقاني »تاج« آن از آجر بنا شده است، دور تا دور قسمت مياني مناره با جمجمه و شاخ قوچ در 28 رديف »در هر رديف حدود 40 کله با شاخ قوچ« تزيين شده است.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com
تاریخ: 1404/07/08 12:17 ب.ظ | دفعات بازدید: 2593