از احياي درياچه تا بحران پسماند؛ زنگ خطر براي زيستبوم درياچه
گروه گزارش:درياچه اروميه پس از سالها قرار گرفتن در کانون يکي از جديترين بحرانهاي محيطزيستي کشور، بار ديگر در حال تجربه روزهايي متفاوت است؛ بارشهاي اخير و بهبود نسبي شرايط آبي، سيماي ساحل را تغيير داده و بار ديگر پاي گردشگران و خانوادهها را به حاشيه اين پهنه آبي باز کرده است.
ساحلي که سالها تصوير خشکي و نمک را به نمايش ميگذاشت، حالا در روزهاي گرم تابستان به محلي براي حضور، تفريح و آبتني برخي شهروندان تبديل شده است.اين بازگشت، در ظاهر خبري اميدوارکننده براي طبيعت و گردشگري منطقه است؛ اما در پسِ اين تصوير، يک نگراني جدي شکل گرفته است؛ آيا بازگشت مردم به درياچه، همزمان با بازگشت مسئوليتپذيري اجتماعي در قبال طبيعت نيز اتفاق افتاده است؟افزايش حضور گردشگران در حاشيه درياچه اروميه در شرايطي رقم ميخورد که اين پهنه آبي همچنان يک زيستبوم حساس و آسيبپذير است. از يک سو، مسئولان در تلاش براي فراهم کردن زيرساختهاي گردشگري و رفاهي هستند و از سوي ديگر، رهاسازي پسماند، بيتوجهي به پاکيزگي ساحل و استفاده نامناسب از ظرفيتهاي طبيعي، ميتواند بار مضاعفي بر محيطزيستي وارد کند که هنوز از سالها فشار و بحران فاصله نگرفته است.در واقع، مسئله امروز درياچه اروميه تنها احياي آب نيست؛ نحوه مواجهه جامعه با طبيعتِ در حال احيا نيز بخشي از فرايند نجات اين زيستبوم است.
روايت مردم از ساحل لذت درياچه و نگراني از وضعيت آن
در ميان گردشگراني که اين روزها راهي حاشيه درياچه اروميه ميشوند، نگاهها به وضعيت ساحل يکسان نيست. برخي بازگشت آب و رونق دوباره ساحل را فرصتي براي تفريح و نشاط خانوادگي ميدانند و برخي ديگر نسبت به بيتوجهي تعدادي از گردشگران به پاکيزگي محيط ابراز نگراني ميکنند.يکي از شهرونداني که به همراه خانواده براي گذراندن اوقات فراغت به حاشيه درياچه آمده است، گفت: سالها بود چنين منظرهاي از درياچه نميديديم. اينکه دوباره خانوادهها ميتوانند کنار آب بنشينند و بچهها از اين فضا استفاده کنند، اتفاق خوبي است؛ اما اگر قرار باشد بعد از رفتن هر خانواده، زبالههايشان را در ساحل رها کنند، همين فضاي زيبا خيلي زود از بين ميرود.يکي ديگر از گردشگران نيز با اشاره به افزايش حضور مردم در سواحل درياچه گفت: طبيعت متعلق به همه مردم است، اما اين به معني بيصاحب بودن آن نيست. وقتي امکاناتي مثل سرويس بهداشتي و سطل زباله وجود دارد، انتظار ميرود خود مردم هم همکاري کنند. ما نبايد براي چند ساعت تفريح، محيطي را که سالها براي احياي آن تلاش شده، آلوده کنيم.اين درياچه فقط متعلق به ما نيست. گردشگري در جزاير درياچه تابع ضوابط حفاظتي است
در همين راستا، مديرکل حفاظت محيطزيست آذربايجان غربي، با تأکيد بر حساسيت زيستگاهي درياچه اروميه ، گفت: حضور گردشگران در جزاير پارک ملي درياچه اروميه تابع ضوابط قانوني و برنامه مديريت زيستبومي است. به گفته حجت جباري، جزاير درياچه اروميه از زيستگاههاي گونههاي ارزشمندي همچون گوزن زرد ايراني و انواع پرندگان بومي و مهاجر هستند و تحت مديريت سازمان حفاظت محيطزيست قرار دارد. مديرکل حفاظت محيطزيست آذربايجان غربي با يادآوري جايگاه قانوني درياچه اروميه تأکيد کرد: اين درياچه از سال 1354 به عنوان پارک ملي به ثبت رسيده و از بالاترين عنوان حفاظتي برخوردار است؛ بنابراين واگذاري اراضي آن براي هر نوع بهرهبرداري، به استناد ماده 16 قانون حفاظت و بهسازي محيطزيست ممنوع است.وي درباره طرحهاي گردشگري در محدوده جاده شهيد کلانتري نيز افزود: هر گونه طرح در محدوده پارک ملي درياچه اروميه نيازمند طي فرآيندهاي قانوني و اخذ مجوزهاي لازم از سازمان حفاظت محيطزيست و تصويب در مراجع ذيصلاح است.
زيرساختهاي گردشگري درياچه در حال افزايش است
مديرکل ميراثفرهنگي، گردشگري و صنايعدستي آذربايجان غربي، از شتاب گرفتن پروژههاي زيرساختي و رفاهي در حاشيه درياچه اروميه خبر داد و گفت: در پي تأکيد استاندار آذربايجان غربي بر تقويت فوري زيرساختها، اقدامات متعددي در اين مناطق انجام شده است.به گفته مرتضي صفري، در منطقه کاظمداشي اروميه، يک باب نمازخانه، دو هزار مترمربع کمپينگ، 13 آلاچيق، 40 سکوينشيمن و 12 چشمه سرويس بهداشتي آماده شده و مديريت اين مجموعه نيز از طريق ضوابط قانوني به شهرداري قوشچي واگذار شده است.وي همچنين با اشاره به محور شهيد کلانتري و محدوده کشتي آرتميا اظهار کرد: مجموعهاي شامل نمازخانه، فروشگاه و 16 چشمه سرويس بهداشتي در اين محدوده ايجاد شده و با توجه به استقبال گردشگران، 9 چشمه سرويس بهداشتي پرتابل نيز در مسير بازگشت تبريز به اروميه و محدوده ايستگاه پليس مستقر شده است. بر اين اساس، مجموع سرويسهاي بهداشتي در اين دو محدوده به 37 چشمه رسيده است؛ ظرفيتي که قرار است بخشي از نياز گردشگران در روزهاي پرتردد را پاسخ دهد.صفري همچنين از برنامهريزي براي توسعه غرفههاي صنايعدستي و سوغات شهرهاي مختلف، عرضه غذاهاي محلي و برگزاري برنامههاي فرهنگي، گردشگري و تفريحي خبر داده است؛ برنامههايي که ميتواند به رونق گردشگري پيرامون درياچه کمک کند.با اين حال، توسعه زيرساختهاي گردشگري تنها يک ضلع ماجراست. هر اندازه امکانات رفاهي توسعه يابد، اگر رفتار گردشگران و نظام مديريت پسماند متناسب با افزايش حضور مردم ارتقا پيدا نکند، فشار بر محيطزيست همچنان پابرجا خواهد بود.
اجراي برنامه پاکسازي اخير ساحل شهيد کلانتري
رئيس پارک ملي درياچه اروميه، از اجراي برنامه پاکسازي اين ساحل با مشارکت دوستداران محيطزيست و همکاري يگان حفاظت پارک ملي خبر داد و افزود: در اين برنامه، پسماندهاي رهاشده در حاشيه ساحل جمعآوري شد و مشارکت شهروندان با هدف تقويت نقش مردم در حفاظت از محيطزيست مورد توجه قرار گرفت.بهزاد شيرپنجه ، مشارکت مردم در چنين برنامههايي را نشانه افزايش حساسيت و مسئوليتپذيري اجتماعي نسبت به طبيعت دانسته و از شهروندان خواست با رعايت پاکيزگي محيط و خودداري از رهاسازي زباله، بهويژه در حاشيه درياچه اروميه، در حفاظت از اين ميراث طبيعي مشارکت کنند.وي با تأکيد بر اهميت حفاظت از درياچه اروميه اظهارکرد: پاکسازي مستمر سواحل اين زيستبوم ارزشمند، نقش مهمي در کاهش آلودگيهاي محيطي، جلوگيري از ورود انواع پسماند به عرصههاي طبيعي و حفظ سيماي زيباي درياچه دارد.شيرپنجه افزود: با بيان اينکه حفاظت از درياچه اروميه نيازمند مشارکت همگاني است، از شهروندان و گردشگران خواست از رهاسازي زباله در حاشيه درياچه و ساير عرصههاي طبيعي خودداري کرده و با رعايت اصول مديريت پسماند، در حفظ اين سرمايه ملي سهيم باشند.به گزارش آرازآذربايجان به نقل ازايسنا، در يک زيستبوم حساس، پسماند صرفاً يک مسئله بصري و خدماتي نيست. انباشت و رهاسازي زباله ميتواند کيفيت محيط، سيماي طبيعي منطقه و شرايط زيست گونههاي جانوري را تحت تأثير قرار دهد از اين منظر، مسئله پسماند در سواحل درياچه اروميه را نميتوان تنها با افزايش تعداد نيروهاي خدماتي يا اجراي طرحهاي مقطعي پاکسازي حل کرد. مسئله اصلي، ايجاد سازوکاري است که گردشگر را از مصرفکننده طبيعت به شريک حفاظت از آن تبديل کند.
اکنون درياچه اروميه در نقطهاي قرار گرفته که هم فرصت و هم تهديد را همزمان پيش روي خود ميبيند. افزايش نسبي آب و بازگشت گردشگران ميتواند زمينهساز رونق اقتصادي و گردشگري منطقه باشد، اما همين افزايش تردد، در صورت فقدان مديريت و رعايت الزامات زيستمحيطي، ميتواند فشار جديدي بر زيستبومي وارد کند که هنوز در مسير احيا قرار دارد.از اين منظر، بازگشت گردشگران صرفاً يک اتفاق گردشگري نيست؛ يک آزمون اجتماعي است.توسعه گردشگري در حاشيه درياچه، در صورت برخورداري از زيرساخت مناسب، نظارت مستمر و رعايت ظرفيتهاي اکولوژيک، ميتواند فرصتي براي رونق اقتصادي و اجتماعي منطقه باشد؛ اما گردشگري بدون ملاحظات محيطزيستي، حتي اگر در کوتاهمدت رونق و درآمد ايجاد کند، در بلندمدت ميتواند همان سرمايهاي را تضعيف کند که اساس اين رونق بر آن استوار شده است.اکنون که درياچه اروميه بار ديگر مردم را به سوي خود فراخوانده است، مسئوليت تنها بر عهده دستگاههاي متولي نيست. شهرداريها، ميراث فرهنگي، محيطزيست، دستگاههاي خدماتي و انتظامي هر کدام وظايفي دارند، اما در نهايت هيچ برنامه حفاظتي بدون مشارکت و مسئوليتپذيري جامعه به نتيجه نميرسد.درياچه اروميه براي بازگشت به زندگي، بيش از هر چيز به تداوم اين فرصت نياز دارد؛ فرصتي که اگر با مديريت صحيح، توسعه متناسب زيرساختها، آموزش عمومي و فرهنگ حفاظت همراه نشود، ميتواند بار ديگر به يک تهديد تبديل شود.
تاریخ: 1405/05/18 10:40 ق.ظ | دفعات بازدید: 1719