چرا مستندساز بايد راننده اسنپ شود

مهدي اسدي کارگردان سينما مستند اظهار کرد: در کشورهاي ديگر حمايت‌هاي مالي مطلوب تا بودجه‌هاي پژوهشي و شبکه‌هاي پخش متنوع، همه چيز طوري طراحي شده که مستندساز بتواند راحت‌تر کار کند، تجربه کند و فيلم‌هايش را به دست مخاطب برساند.
برنده تنديس بهترين فيلم کوتاه مستند از دهمين جشنواره سينماحقيقت اضافه کرد: اينجا اما مستندسازها با وجود علاقه زياد مردم به اين نوع فيلم‌ها، معمولاً با محدوديت بودجه، دسترسي سخت به منابع و کمبود امکان نمايش مطلوب مواجه هستند.
حتي جشنواره‌ها و اکران‌هاي محدود باعث شده است خيلي از فيلم‌ها به مخاطب اصلي خود نرسد و چرخه اقتصادي پايداري شکل نگيرد.
اين مستندساز ادامه داد: در نهايت بيشتر مستندسازها با تکيه به علاقه و انگيزه شخصي کار مي‌کنند.
همين باعث شده آثار خلاقانه زيادي ساخته شود اما واقعيت اين است که اگر بخواهيم اين جريان ادامه‌دار باشد، لازم است در ساختار توليد و پخش مستند تغييرات جدي ايجاد شود تا فيلم‌ها ديده شوند و امکان ادامه کار براي سازنده‌ها فراهم شود.
اسدي در خصوص وضعيت صدور مجوز فيلم‌هاي مستند نيز گفت: به نظر من وضعيت توليد و صدور مجوز براي فيلم‌هاي مستند همچنان با چالش‌هاي جدي روبه‌روست.
محدوديت منابع و محافظه‌کاري در نگاه سياست‌گذاران و نهادهاي متولي، از جمله شبکه‌هاي تلويزيوني، باعث شده آثار مستقل کمتر امکان توليد و نمايش پيدا کنند. هر از گاهي حضور مديراني با ديدگاه بازتر روزنه‌هايي از اميد ايجاد مي‌کند، اما کليت فضا همچنان با رويکردي محافظه‌کارانه و تا حدي مخاطب‌گريز اداره مي‌شود.
طرح کارت طلايي مستندساز به جايي نرسيد
کارگردان فيلم »راه فيروزه« ادامه داد: در حوزه مجوزها هم نگاه محدودکننده و گاهي امنيتي مانع از آن مي‌شود که مستندسازان بتوانند در بزنگاه‌هاي حساس نقش طبيعي و مسئوليت اجتماعي و هنري خود را ايفا کنند.
نمونه اخيرش مشکلات همکاران مستندساز در ثبت و ضبط وقايع جنگ 12روزه اخير بود که حتي به حذف تصاوير ضبط شده انجاميد؛ اتفاقي که نه‌تنها به ثبت تاريخ لطمه مي‌زند بلکه اعتماد جامعه مستندسازان را هم مخدوش مي‌کند.
اسدي بيان کرد: براي بهبود اين شرايط، نياز به جسارت و واقع‌بيني در سطح مديريت داريم؛ بايد به مستندسازان اعتماد شود و سازوکارهايي امن و روشن براي ثبت و مستندسازي رويدادها ايجاد شود.
چند سال پيش در هيئت‌مديره انجمن صنفي کارگردانان سينماي مستند طرحي براي صدور »کارت‌هاي طلايي« ويژه مستندسازان عضو انجمن و با همکاري نيروي انتظامي مطرح شد تا امکان ثبت امن وقايع فراهم شود. با وجود استقبال اوليه نيروي انتظامي، اين طرح به سرانجام نرسيد؛ اما تجربه نشان داد که با تعامل و اعتماد متقابل مي‌توان راهکارهايي عملي براي حمايت از مستندسازان پيدا کرد.
وي اضافه کرد: به‌طور کلي، اگر سياست‌گذاري‌ها از رويکرد محافظه‌کارانه فاصله بگيرند و فضاي اعتماد و همکاري شکل بگيرد، هم ثبت دقيق تاريخ امکان‌پذير مي‌شود و هم مستند، به‌عنوان هنري اجتماعي و فرهنگي، مي‌تواند نقش واقعي خود را ايفا کند.
کارگردان فيلم «بوم‌هاي سنگي» درباره علت گرايش عموم مردم به فيلم داستاني نيز گفت: به‌نظرم سينماي داستاني به‌خاطر عناصر دراماتيک و امکانات روايي‌اش معمولاً راحت‌تر مخاطب را جذب مي‌کند، از طرفي هم بودجه‌هاي بالاتري دارد که نتيجه‌اش مي‌تواند پروژه‌هاي پرزرق‌وبرق‌تر و چشمگيرتر باشد.
اسدي ادامه داد: واقعيت اين است که خيلي از مستندها از نظر کشش دراماتيک و تأثيرگذاري چيزي از فيلم‌هاي داستاني کم ندارند، حتي بعضي وقت‌ها جذاب‌ترند چون با زندگي واقعي سروکار دارند. مشکل اينجاست که اين آثار معمولاً در چرخه نمايش درستي قرار نمي‌گيرند و به همين خاطر مخاطب گسترده‌اي آن‌ها را نمي‌بيند. اگر راهي باشد که اين فيلم‌ها راحت‌تر به تماشاگر برسند، مطمئناً مي‌توانند همان‌قدر تأثير بگذارند و ديده شوند.
اغلب فيلم‌ها با بودجه شخصي توليد مي‌شوند
کارگردان فيلم »جمعه قالي« با اشاره به مشکلات مستندسازها افزود: مستندسازها با مشکلات اساسي زيادي دست‌وپنجه نرم مي‌کنند.
مهم‌ترينشان تأمين منابع مالي براي توليد است؛ اغلب پروژه‌ها با بودجه‌هاي محدود يا شخصي ساخته مي‌شوند که کار را بسيار سخت و فرسايشي مي‌کند.
برنده تنديس بهترين فيلم مستند از جشنواره فيلم کوتاه تهران تصريح کرد: نبود امنيت شغلي و مادي هم باعث شده بسياري از مستندسازان حرفه‌اي و باسابقه براي گذران زندگي به مشاغل ديگر، حتي کار در تاکسي‌هاي اينترنتي مثل اسنپ، روي بياورند؛ در حالي که تجربه و تخصصشان مي‌تواند در همين حوزه باقي بماند.
وي با بيان اينکه نگاه همراه با سوء‌ظن به فيلمسازان مستقل و نبود سازوکارهاي شفاف براي اتصال به شبکه‌هاي حمايتي داخلي و خارجي، فضاي کاري را محدودتر کرده است، اضافه کرد: مدتي پيش هم طرحي مطرح شد که قرار بود صنايع و شرکت‌هاي دولتي را موظف کند توليد فيلم‌هاي صنعتي‌شان را به مستندسازان حرفه‌اي عضو صنوف سينمايي بسپارند؛ طرحي که مي‌توانست تحولي مثبت در شرايط اقتصادي مستندسازان ايجاد کند، اما سرانجام روشني پيدا نکرد.
برنده جايزه بهترين فيلم کوتاه از جشنواره سينه وست استراليا معتقد است براي بهبود اين وضعيت، بايد اعتمادسازي، ايجاد امنيت شغلي و طراحي مسيرهاي پايدار حمايت مالي و توزيع آثار در اولويت قرار گيرد تا مستندسازان بتوانند بدون دغدغه معيشت و محدوديت‌هاي غيرضروري، به رسالت اجتماعي و فرهنگي خود عمل کنند.
اسدي گفت: به نظرم همه فيلمسازها ايده‌ها و موضوعاتي در ذهن دارند که دوست دارند روزي فرصت ساختشان را پيدا کنند. من شخصاً به موضوعاتي علاقه دارم که به تاريخ و بازتابش در جهان امروز مي‌پردازند، اما با زباني تجربي و مدرن. براي مثال، سال‌ها روي شهر ري و سرگذشت تاريخي آن تحقيق کرده‌ام؛ شهري که سرگذشت و رد پاي نسل‌هاي بسياري از آدم‌ها را در خود دارد، از پادشاهان و عالمان گرفته تا هنرمندان و سياحان از دل اين پژوهش‌ها به روايتي مدرن رسيدم؛ آميزه‌اي از »هزار و يک شب«، قهرمان بوف کور، ساکنان گمنام ري، مارکوپولو و زکرياي رازي؛ نگاهي عميق و متفاوت به شهري مهم که زير غبار زمان و تاريخ فراموش شده است.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايلنا،اين کارگردان معتقد است اين نوع طرح‌هاي تجربي با نگاه متفاوت، متأسفانه کمتر مورد توجه سيستم‌هاي حمايتي قرار مي‌گيرند، اما همچنان دغدغه شخصي من و هم‌صنفانم هستند و اميدوارم روزي امکان ساختشان فراهم شود.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com