گروه اقتصادي: تامين اتوبوس مورد نياز در سالهاي گذشته مغفول مانده، مسئولان ذيربط بايد فرآيند تامين و واردات را بهصورت مستمر در طول سال پيگيري کنند، تا در زمان اوج تقاضا، پاسخگوي نياز باشند.
تأمين ناوگان حملونقل عمومي در هر کشوري، بهويژه در حوزه حملونقل جادهاي، از ارکان مهم زيرساختي محسوب ميشود که نهتنها در توسعه اقتصادي و توازن اجتماعي نقش حياتي دارد، بلکه در مواقع خاص و مناسبتهاي جمعي، مستقيماً بر رضايت عمومي و کارآمدي خدمات عمومي تأثير ميگذارد.در ايران، بهواسطه وسعت جغرافيايي، تمرکز جمعيتي، پراکندگي شهرها و تنوع مناسبتهاي ملي و مذهبي، حملونقل جادهاي و بهويژه ناوگان اتوبوسراني بينشهري، جايگاه ويژهاي در جابهجايي انبوه مسافران دارد. با اين حال، در سالهاي اخير، روند فرسودگي و کاهش تدريجي تعداد ناوگان اتوبوسراني کشور، به يک چالش اساسي بدل شده است؛ چالشي که نهتنها در زمانهاي عادي، بلکه در ايام اوج تقاضا نظير تعطيلات نوروز، مراسمهاي مذهبي، بهويژه زيارت اربعين، چهرهاي عيانتر و بحرانيتر به خود ميگيرد.کاهش ظرفيت ناوگان عمومي کشور، دلايل متعددي دارد که بخشي از آن به عدم واردات و نوسازي بهموقع ناوگان، نبود مشوقهاي کافي براي سرمايهگذاري بخش خصوصي، مشکلات تأمين قطعات و البته عدم حمايت مؤثر سياستگذاران از صنعت حملونقل بازميگردد.
کاهش 50 درصدي ناوگان اتوبوس طي 10 سال
بر اساس آمار اعلامي از سوي مسئولان، طي يک دهه گذشته تعداد کارتهاي هوشمند فعال ناوگان اتوبوس بينشهري کشور از حدود 14 هزار و 500 دستگاه به کمتر از 7 هزار و 500 دستگاه کاهش يافته است. اين آمار بهروشني نشان ميدهد که در طول 10 سال اخير، نيمي از اتوبوسهاي فعال کشور از چرخه خدمترساني خارج شدهاند؛ موضوعي که زنگ خطر جدي براي زيرساخت حملونقل عمومي بهويژه در بخش جادهاي بهشمار ميرود.
اين در حالي است که نياز به حملونقل بينشهري در کشور نهتنها کاهش نيافته، بلکه در مناسبتهايي همچون ايام اربعين، تعطيلات نوروزي و تابستاني با رشد تقاضا همراه بوده است. کاهش تعداد اتوبوسهاي فعال در ناوگان، فشار مضاعفي بر ظرفيت باقيمانده وارد کرده و موجب بروز مشکلاتي نظير کمبود بليت، تأخير در اعزام و نارضايتي عمومي شده است.آنچه وضعيت را پيچيدهتر کرده، عدم نوسازي و جايگزيني بهموقع ناوگان است. روند ورود اتوبوسهاي نو به کشور بهشدت کند است و طي سالهاي اخير، نهتنها در حد پاسخ به نياز تقاضاي جديد، بلکه حتي در حد جايگزيني خودروهاي فرسوده نيز اقدام مؤثري صورت نگرفته است. به همين دليل، در ايام پرتردد و خاص مانند اربعين حسيني، کمبود اتوبوسها بهشدت ملموس شده و مشکلات گستردهاي در روند جابهجايي زائران بهوجود ميآورد.
سياست ممنوعيت فروش بليت مسيرهاي غير اربعيني؛ راهحل يا مانع مضاعف؟
در راستاي مديريت و پاسخگويي به نياز ناوگان اتوبوسراني در ايام اربعين، کميته حملونقل و سوخت ستاد مرکزي اربعين، پيشفروش بليت اتوبوس در مسيرهاي غير اربعيني را از 18 تا 26 مرداد ممنوع اعلام کرده است. اين سياست اگرچه با هدف تمرکز ظرفيت ناوگان بر جابهجايي زائران اتخاذ شده، اما ابهاماتي جدي در کارآمدي آن وجود دارد.واقعيت آن است که در اين ايام، بخشي از شهروندان نيز نياز به سفرهاي ضروري به ساير مقاصد کشور دارند؛ از سفرهاي درماني و کاري گرفته تا برنامهريزيهاي خانوادگي. ممنوعيت فروش بليت در مسيرهاي غير اربعيني، عملاً اين بخش از جامعه را از حق اوليه جابهجايي عمومي محروم ميکند.
از سوي ديگر، با توجه به ارزانتر بودن حملونقل جادهاي نسبت به ساير روشها، اتوبوس همچنان گزينه اول بخش قابلتوجهي از مردم براي سفر است. در چنين شرايطي، اعمال محدوديت در فروش بليت نهتنها به حل مشکل بلندمدت کمبود ناوگان کمکي نميکند، بلکه ممکن است موجب نارضايتي عمومي و افزايش فشار بر ديگر شيوههاي حملونقل نيز شود.بنابراين بهتر است مسئولين مربوطه در ايام پيک جابهجايي مسافرين، بهجاي محدودسازي با تقويت ناوگان اتوبوسي و مديريت هوشمند، پاسخگوي هر دو گروه از مسافران بود.
واردات قطرهچکاني اتوبوس
در تلاش براي جبران اين کمبود در ايام سفرهاي اربعين، معاون اول رئيسجمهور دولت سيزدهم، محمد مخبر، طي بخشنامهاي ثبت سفارش واردات 2 هزار دستگاه اتوبوس برونشهري با عمر کمتر از 5 سال را با تخفيف 50 درصدي در سود بازرگاني به دستگاههاي ذيربط ابلاغ کرد. اين اقدام، با هدف توسعه ناوگان حملونقل عمومي، تنظيم بازار، و ارائه خدمات مطلوب به زائران اربعين در دستور کار قرار گرفت.با اين حال، بر اساس وضعيت ناوگان فعلي اتوبوسي کشور فرايند اجرايي اين مصوبه با تأخير و کندي مواجه است. بنا بر اعلام رضا اکبري رئيس سازمان راهداري در تاريخ 23 اسفند 1403 از مجموع 2 هزار دستگاه مصوب، تا آن زمان تنها 110 دستگاه وارد کشور شده و حدود 100 دستگاه ديگر در گمرکات است. اکبري با اشاره به ناکافي بودن اين تعداد براي ايجاد تحول در بخش مسافري گفت: »با اين تعداد نميتوان کاري در بخش حملونقل مسافري انجام داد.«همچنين رئيس سازمان راهداري در دومين جلسه ستاد اربعين وزارت راه و شهرسازي با اشاره به تمهيدات سازمان راهداري در سفرهاي اربعين امسال، اعلام کرد: در ناوگان جادهاي مسافري اتوبوسي کمبود وجود دارد، در يکسال گذشته فقط 200 اتوبوس به کشور وارد کرديم که پاسخگو نيست. بنابراين در سفرهاي اربعين امسال نيز سرويس کارخانجات و صنايع در اختيار سفرهاي اربعين قرار ميگيرد.
با توجه به سرعت پايين واردات اتوبوسهاي جديد، بهنظر ميرسد امسال نيز ناوگان موجود پاسخگوي حجم بالاي تقاضاي زائران اربعين نخواهد بود. اين در حالي است که حضور چند ميليون زائر ايراني در راهپيمايي اربعين، نيازمند تدارکاتي گسترده و ناوگاني نوساز و پرتعداد است؛ امري که در شرايط فعلي با چالشهاي جدي مواجه شده و اگر راهکاري اساسي اتخاذ نشود، احتمال بروز اختلال در خدمترساني دور از انتظار نيست.علاوه بر مصوبه ثبت سفارش واردات 2 هزار دستگاه اتوبوس که از سوي دولت سيزدهم ابلاغ شده بود، در قانون بودجه سال 1403 و همچنين قانون برنامه هفتم توسعه نيز احکام مستقلي براي تسهيل واردات ناوگان حملونقل عمومي لحاظ شده است.
ثبتسفارش واردات اتوبوس آغاز شد
در راستاي مصوبه واردات اتوبوس در قانون برنامه هفتم توسعه،»محمدعلي بهپوري« مديرکل دفتر واردات گمرک جمهوري اسلامي ايران، در بخشنامهاي به گمرکات اجرايي، آئيننامه اجرايي بند »پ« ماده 59 قانون برنامه پنجساله هفتم توسعه در خصوص واردات اتوبوس و کشنده جادهاي را براي اجرا »تا اطلاع ثانوي« ابلاغ کرد.
بر اساس مفاد اين آئيننامه، مالکان وسايل نقليه سنگين با عمر بيش از 25 سال، از جمله اتوبوسها و کشندههاي جادهاي فرسوده، ميتوانند در ازاي اسقاط وسيله نقليه خود، نسبت به ثبت سفارش واردات اتوبوس يا تريلي با عمر کمتر از 10 سال اقدام کنند.
نياز به دستکم 8 هزار دستگاه اتوبوس
رضا اکبري، رئيس سازمان راهداري و حملونقل جادهاي، در تاريخ 14 اسفند 1403 در جمع خبرنگاران با اشاره به کمبود و فرسودگي ناوگان اتوبوسراني کشور اظهار کرد: در حال حاضر، بيش از 70 درصد اتوبوسهاي فعال در کشور عمري بالاي 15 سال دارند، در حالي که متوسط عمر ناوگان اتوبوسراني در سطح جهاني حدود 5 سال است. با اين وضعيت، هم بايد به نوسازي داخلي بپردازيم و هم مسير واردات را بهطور جدي دنبال کنيم.اکبري با اشاره به موانع جدي در مسير واردات گفت: در حال حاضر، با توجه به بروکراسي اداري واردات اتوبوس و انتظارات توليدکنندگان داخلي، بهدنبال اخذ مصوبه سران قوا هستيم. در صورت تحقق اين امر، واردات دستکم 2 هزار دستگاه اتوبوس طي يک سال امکانپذير خواهد بود.
اکبري با تأکيد بر ناکافي بودن اين حجم از واردات تصريح کرد: حتي اگر تمام 2 هزار دستگاه اتوبوس وارد شود، دستکم به 3 هزار دستگاه ديگر نياز داريم تا از شرايط بحراني فعلي خارج شويم. در حالت ايدهآل، حداقل به 8 هزار دستگاه اتوبوس نياز داريم تا پاسخگوي نياز حملونقل عمومي کشور باشيم.
وي همچنين درباره ظرفيت توليد داخلي گفت: توليدکنندگان داخلي خواستار پرداخت حداقل نيمي از هزينه تمامشده بهصورت وام هستند که عددي قابل توجه است.. براي مثال، در صورت ساخت يکهزار دستگاه اتوبوس با وام 10 ميليارد توماني، به 10 همت اعتبار نياز است، رقمي که در توان ما نيست و مکاتبات با وزارتخانههاي نفت و صمت هم در اين زمينه نتيجه بخش نبوده است.
اکبري درباره فرآيند واردات نيز توضيح داد: متأسفانه با 18 مرحله اداري پيچيده براي واردات اتوبوس از زمان ثبت سفارش تا ترخيص نهايي مواجه هستيم. برخي از اين مراحل، از جمله تخصيص ارز، داراي مهلتدار است و اگر در زمان مشخص انجام نشوند، کل فرايند بايد از ابتدا آغاز شود.
وي در پايان تأکيد کرد: ما به اين نتيجه رسيدهايم که براي واردات سريع و مؤثر بين 2 تا 3 هزار دستگاه اتوبوس در کوتاهمدت، بايد مجوز ويژه از سران قوا اخذ و تمام اختيارات مربوط به واردات به وزارت راه و شهرسازي واگذار شود. اين رويه پيش از اين نيز براي واردات کشندههاي جادهاي تجربه شده و در صورت اجراي مجدد، واردات 2 هزار دستگاه اتوبوس در يک سال امکانپذير خواهد بود.
نوسازي ناوگان؛ ضرورتي براي ايمني جان مسافران و پاسخگويي به تقاضا
واردات اتوبوس نهتنها راهکاري براي تأمين نياز حملونقل عمومي در ايام پيک تقاضا، از جمله اربعين، محسوب ميشود، بلکه نقشي حياتي در ارتقاي ايمني ناوگان کشور دارد. طي سالهاي اخير و بهويژه در سال گذشته، وقوع چندين حادثه واژگوني اتوبوس در جادههاي کشور، به کشته و زخمي شدن شماري از هموطنان منجر شده و زنگ خطر جدي درباره وضعيت فرسوده ناوگان را به صدا درآورده است.
بر اساس اين گزارش، يکي از مهمترين دلايل ضرورت واردات و نوسازي ناوگان، حفظ ايمني و سلامت جان مسافران است؛ موضوعي که با افزايش عمر ناوگان و نبود استانداردهاي فني کافي در بسياري از اتوبوسهاي فعال، به مخاطره افتاده است.
از سوي ديگر، نکته مهمي که در سالهاي گذشته مغفول مانده، اين است که مسئولان ذيربط بايد فرآيند تأمين و واردات اتوبوس را بهصورت مستمر در طول سال پيگيري کنند، نه آنکه تنها در آستانه مناسبتهاي پر تقاضا مانند اربعين يا نوروز به فکر واردات بيفتند. نوسازي ناوگان يک اقدام مقطعي نيست؛ بلکه نيازمند برنامهريزي راهبردي و پيگيري دائمي است تا بتوان در زمان اوج تقاضا، پاسخگوي نياز گسترده مردم بود و از بروز بحران در حملونقل عمومي جلوگيري کرد.به گزارش آراز آذربايجان به نقل از مهر،بر اين اساس، علاوه بر تأمين کمي ناوگان، توجه به کيفيت، سن خودروها و تضمين ايمني، بايد در اولويت سياستگذاريها قرار گيرد.
Azazarbaijan.aghtesadi@gmail.com
تقويت تابآوري زيرساختهاي حياتي باجديت دنبال ميشود
حوادث تلخ اخير کشور زخم عميقي بر جان جامعه ايراني بود
تورم در آستانه رکوردشکني تاريخي
تداوم بارشهای متناوب باران و برف در آذربایجانغربی
معاون استاندار آذربایجان غربی: سمنها نقش مهمی در افزایش امید اجتماعی و کاهش آسیبها دارند
پايش مستمر بازار کالاهاي اساسي آذربايجان غربي تشديد مي شود
گسترش مناسبات مرزي بين ايران و ترکيه
سبد سبک معيشت زير سايه سنگين تورم
واحد مسکونی روستایی در پلدشت به بهره برداری رسید
اشتغال ۴۹۷۹ نفر در معادن آذربایجانغربی
درباره آراز آذربایجان