نيازي به احساس خطر درمقابل تهديدات فرهنگ و هويتي زباني نيست

يکي از مسائلي که بعد از ظهور شبکه‌هاي اجتماعي مطرح شد اين بود که بسياري از زبان‌هاي زنده دنيا مانند انگليسي که زباني بين‌المللي است، زايش زباني و توليد انواع کلمات را دارند اما در فارسي اين‌گونه نيست.
از سويي ديگر مشکلاتي مانند ضعف در زبان فارسي، وجود غلط‌هاي املايي فاحش و رواج کلمات انگليسي در ميان قشر جوان پررنگ شد که بسياري دليل اين امر را اينترنت مي‌دانند اما برخي ديگر بر اين باورند که سواد عمومي پيش از اينترنت نيز مشکلاتي داشته است.
در کنار اين‌ها فرهنگستان زبان و ادب فارسي گاها واژگان جايگزيني که انتخاب مي‌کند مورد استقبال واقع نشده و نقدهايي بر آن وارد مي‌شود. حميد ضيايي‌پرور، مدرس روزنامه‌نگاري گفت: فضاي مجازي و شبکه‌هاي اجتماعي تاثيرات متعددي بر فرهنگ، زبان و جامعه برجاي مي‌گذارد. شبکه‌هاي اجتماعي فرصت‌ها و تهديدهاي بي‌شماري را ايجاد مي‌کند. مهم‌ترين تاثير آن نيز اين است که مخاطبان را از رسانه‌هاي رسمي و ادبيات رسمي رسانه‌هاي کلاسيک دور مي‌کند.
او افزود: فضاي شبکه‌هاي اجتماعي و رسانه‌ها به گونه‌اي است که بيشتر کاربرها در آن فعاليت دارند تا ژورناليست‌هاي حرفه‌اي. به همين روي محتوايي که در آن‌ها منتشر مي‌شود محتواي حرفه‌اي و داراي چهارچوب‌هاي زبان و ادبيات رسمي کشور نيست.
اين امر نيز تنها به ايران اختصاص نداشته و در همه کشورها همين وضعيت حاکم است.
دروازه‌باني خبر را در فضاي مجازي نداريم
ضيايي‌پرور گفت: در رسانه‌هاي حرفه‌اي مانند راديو، تلويزيون و خبرگزاري‌هاي رسمي علاوه بر اين‌که ژورناليست‌ها يک چهارچوب رسمي براي توليد محتوا دارند، افرادي نيز تحت عنوان گيت‌کيپر يا دروازه‌بان خبر، اخبار منتشر شده در خبرگزاري‌ها و رسانه‌ها را کنترل مي‌کنند.
افرادي در رسانه‌ها موظفند که بر محتواي منتشر شده نظارت کنند.
و اين امر موجب حفظ استانداردهاي زباني شاخص‌هاي حرفه‌اي خبري، رعايت قواعد و دستور زبان و چهارچوب‌هاي فرهنگ عرفي کشور در رسانه‌هاي رسمي مي‌شود.
او با اشاره به اين امر که در فضاي مجازي و شبکه‌هاي اجتماعي کنترلي بر رعايت قواعد زباني وجود ندارد و زبان عام حاکم است، بيان کرد: هر کاربر خود سردبير، ناشر، دريافت کننده اطلاعات و دروازه بان خبر در فضاي مجازي است.
در فضاي مجازي وجود ندارد سطح سواد رسانه‌اي و دانش کافي براي کاربران وجود ندارد که سره را از ناسره تشخيص دهند يا چهارچوب‌ها را رعايت کنند. او گفت: يکي از مهم‌ترين فرصت‌ها، امکان برقراري ارتباط نسل جوان و نوجوانان يا ايرانياني است که در خارج از کشور زندگي مي‌کنند با زبان مادري خود است.
اين فرصت باعث گسترش و تقويت زبان فارسي مي‌شود. ضيايي‌پرور به کشورهاي حوزه تمدني فارسي‌زبان مانند افغانستان، تاجيکستان، بخشي از کردستان عراق و بخش‌هايي از جمهوري آذربايجان اشاره کرد و گفت: اين کشورها از طريق شبکه‌هاي اجتماعي با فرهنگ و زبان اصلي خود در ارتباط هستند، در حالي که رسانه‌هاي رسمي اين ارتباط را قطع کرده‌اند. به اين ترتيب، شبکه‌هاي اجتماعي فرصتي براي تقويت زبان فارسي ايجاد کرده و همزمان تهديداتي نيز به همراه دارد.
فضاي مجازي تهديد جدي براي ادبيات نيست
او گفت: البته رويکرد من مثبت است و اين پديده را نمي‌توان تهديد جدي براي زبان و ادبيات فارسي تلقي کرد.
او افزود: با گذر زمان، آفت‌هايي که در اين فضا به وجود مي‌آيد، کاهش خواهد يافت. نسل جديد زبان متفاوتي دارد و زبان مشترکي بين آن‌ها و نسل‌هاي قديمي وجود ندارد.
حتي نويسندگان و فعالان رسانه‌اي گاهي نمي‌دانند چگونه بايد با اين نسل ارتباط برقرار کنند؛ برخي معتقدند بايد به زبان آن‌ها نوشت و برخي ديگر فکر مي‌کنند آن‌ها بايد زبان خود را تغيير دهند، اما نسل جديد، از جمله نسل Z و آلفا، زبان، گويش، اصطلاحات، باورها و ارزش‌هاي خاص خود را دارد که ناشي از بينش و ديدگاه‌شان است و بدون تغيير آن بينش، نمي‌توان زبان و محاوره آن‌ها را تغيير داد.
تمام دنيا به همين وضعيت دچار است
ضيايي‌پرور گفت: اين وضعيت فقط مختص ايران نيست و در تمام دنيا رخ داده است. مرجعيت رسانه‌اي از رسانه‌هاي رسمي به شبکه‌هاي اجتماعي منتقل شده و کاربران، از يکديگر تقليد و ياد مي‌گيرند و فرآيند آموزش و انتقال فرهنگي را ميان حلقه‌هاي دوستان به شکل شبکه‌اي انجام مي‌دهند. او افزود: شبکه‌هاي اجتماعي با طراحي حلقه‌هاي دوستان و اتصال آن‌ها، بستري براي تعامل و يادگيري خودجوش ايجاد کرده‌اند.
کاربران محتواي يکديگر را در اکسپلور و تايم‌لاين مي‌بينند و همين باعث شده مرجعيت نسل جديد، رسانه‌هاي اجتماعي باشد. ضيايي‌پرور گفت: در مواجهه با اين نسل و زبان جديد، بهترين رويکرد، تطبيق خود با آن‌ها است. در جاهايي که آسيب‌ها شديد است، مي‌توان با آموزش‌هاي آگاهي‌دهنده اصلاحاتي ايجاد کرد، اما مقابله با اين موج امکان‌پذير نيست و تلاش براي مهار آن نتيجه‌اي ندارد.
او ادامه داد: اين موج شبکه‌هاي اجتماعي فرهنگ عامه را به سطح رسمي آورده است و از ديد برخي ناظران، تهديدي شديد به شمار مي‌رود، اما جامعه راه خود را پيدا خواهد کرد و همين جريان ادامه حيات فرهنگ و زبان را تضمين مي‌کند.
ادبيات فارسي دستخوش تغيير نمي‌شود
ضيايي‌پرور گفت: ادبيات کهن فارسي، از قرن هفتم و هشتم تاکنون تغييرات زيادي نداشته و آثار بزرگان مانند عطار، نظامي و سنايي همچنان قابل فهم هستند. با توجه به تغييرات اخير، امکان دارد ادبيات معاصر نيز با سرعت بيشتري تغيير کند، اما اين تغييرات به معناي انقطاع يا نابودي زبان نيست. موج‌هاي مختلف فضاي مجازي، از وب گرفته تا شبکه‌هاي اجتماعي و توليد محتوا با هوش مصنوعي، روند تحول زبان را هدايت مي‌کنند و زبان فارسي از اين گردونه سربلند بيرون خواهد آمد. ضيايي‌پرور گفت: فرهنگ و هويت ملي ايراني در طول تاريخ، حتي در برابر حملات مغول‌ها و بيگانگان قدرتمند نيز از بين نرفته و مهاجمان تحت تأثير فرهنگ ايراني قرار گرفته‌اند.
جوشش زباني و فرهنگي در شبکه‌هاي اجتماعي نيز از داخل جامعه نشأت مي‌گيرد و نه از خارج، و نسل جوان با شيوه گفتمان و زبان محاوره‌اي خود، متفاوت از نسل‌هاي قديم، هويت ملي را پاس مي‌دارد.او ادامه داد: هيچ نيازي به سرکوب يا احساس خطر وجود ندارد و تنها بايد آموزش، آگاهي‌دهي و راهنمايي به اين نسل داده شود.
او افزود: در زبان فارسي، روند زايش واژگان و ايجاد کلمات جديد نسبت به زبان‌هايي مثل انگليسي ضعيف است و بسياري از مفاهيم و واژه‌ها متناسب با پيشرفت‌هاي فناوري در دنيا ايجاد نمي‌شوند. ضعف در توليد معادل‌هاي فارسي، ربطي به شبکه‌هاي اجتماعي ندارد و بيشتر به عقب‌ماندگي علمي و تکنولوژيک کشور مرتبط است.او ادامه داد: زبان فارسي مجبور است از واژه‌هاي غربي و آمريکايي استفاده کند، زيرا هنوز توان ايجاد معادل‌هاي جديد براي مفاهيم فناوري را ندارد.
نبود زايش زباني در ادبيات فارسي
ضيايي‌پرور گفت: در گذشته، فرهنگ و علم ايراني توانايي تحميل واژگان و مفاهيم خود به ديگر کشورها را داشت، اما امروز به دليل عقب‌ماندگي علمي، زبان فارسي غالباً در برابر نوآوري‌ها و مفاهيم جديد فناوري عقب مي‌ماند. نمونه‌هايي مانند متاورس، پادکست و وبسايت نشان مي‌دهد که هنوز معادل‌سازي فارسي موفقيت کامل نداشته است، در حالي که ديگر کشورها مفاهيم را سريع ايجاد و به کار مي‌گيرند.
او افزود: فرهنگستان زبان فارسي نيز نتوانسته به سرعت و کيفيت لازم عمل کند و معادل‌گذاري‌ها بسيار کند و ناکافي است.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايلنا،ضيايي‌پرور گفت: با اين حال، زبان و ادبيات فارسي توان مقابله با اين تغييرات را دارد و با گذر زمان، همگام با پيشرفت‌هاي علمي و فناوري، زبان فارسي نه تنها حفظ خواهد شد بلکه غني‌تر و توانمندتر نيز خواهد شد.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com