گروه اجتماعي: پزشک خانواده، يکي از برنامههاي قديمي نظام سلامت ايران است که از ايده اجراي آن بيش از بيست سال ميگذرد. در اين سالها دولتهاي مختلف آمدند و رفتند، هريک اجراي اين طرح را شعار دادند، اما هيچگاه بهصورت کامل اجرا نشد.
يکي از طرحهاي طولاني و برزمينمانده نظام سلامت ايران، طرح »نظام ارجاع و پزشک خانواده« است که دو دهه از نوشتن آييننامه و اجراي آزمايشي آن ميگذرد. از آن زمان تا امروز شش دولت بر سر کار آمده و هر يک اين طرح را از طاقچه درآورده و پس از تکاندن آن، برنامه اصلي خود قرار داده است؛ اما بهغير از اجراي آزمايشي و محدود، هرگز خبري از اجراي کامل آن نشد. پس از بيست سال، دوباره »محمدرضا ظفرقندي«، وزير بهداشت دولت سيزدهم، از اجراي کامل اين طرح خبر داد. اين درحالياست که »حميد سوري«، استاد اپيدميولوژي دانشگاه علومپزشکي شهيدبهشتي، گفت: »در رابطه با اجراي طرح پزشک خانواده پرسشهايي وجود دارد که تا پاسخ مستندي به آن داده نشود، اجراي آن بسيار نگرانکننده است.«
پزشک خانواده، يکي از برنامههاي قديمي نظام سلامت ايران است که از ايده اجراي آن بيش از بيست سال ميگذرد. در اين سالها دولتهاي مختلف آمدند و رفتند، هريک اجراي اين طرح را شعار دادند، اما هيچگاه بهصورت کامل اجرا نشد.
پزشک خانواده، طرحي است که در آن يک پزشک بهصورت مستقيم با يک خانواده و افراد آن در ارتباط است و سلامت آنها را از جنبههاي مختلف، اعم از جسمي، رواني، جنسي و…، تحتنظر قرار ميدهد و ضمن ارائه مشاورههاي پزشکي، درصورت نياز ميتواند آنها را به پزشکان متخصص ارجاع دهد. ضمن اينکه يک پزشک خانواده ميتواند جمعيتي بين 500 تا دو هزار و 500 نفر را تحت پوشش قرار دهد.
برنامه پزشک خانواده در سه سطح اجرا ميشود که در نخستين سطح آن، خدمات سلامتي اوليه در مراکز پزشکي و بهداشتي ارائه ميشود. در سطح دوم، افراد مراقبتهاي تخصصي پزشکي را در مطبهاي پزشکان متخصص و بيمارستانها دريافت ميکنند. در سطح سوم، مراقبتهاي پزشکي در کلينيکها و مراکز درماني فوق تخصصي ارائه ميشود.
برنامه پزشک خانواده سالها است در بسياري از نظامهاي سلامت جهان اجرا شده و اکنون يک برنامه جاري در اين کشورها است، اما در ايران بهنظر ميرسد از سطح ايده و آزمون و خطا فراتر نرفته است.
فراز و فرود پزشک خانواده در ايران
ايده اجراي طرح پزشک خانواده در دولت محمد خاتمي در ايران مطرح شد. در سال 1376 کميته امداد امامخميني (ره) طرح پزشک خانواده را در مقياسي بسيار کوچک در ميان مددجويان خود آغاز کرد و در سال 1378 نيز وزارت نفت اين طرح را براي کارکنان صنعت نفت ايران به اجرا درآورد. همزمان با وزارت نفت، مسعود پزشکيان، وزير وقت بهداشت، آييننامه اجرايي اين طرح را آغازکرد و در سال 1383 به پايان رساند.
در سال 1384 و در روزهاي پاياني دولت اصلاحات، پزشکيان اجراي طرح پزشک خانواده در روستاها و شهرهاي زير 20 هزار نفر را آغاز کرد. در سال 1389 و در دولت دوم محمود احمدينژاد، در پي تفاهم دو وزارتخانه بهداشت و تعاون، اين طرح با يکسري تغييرات در سه استان سيستانوبلوچستان، چهارمحالوبختياري و خوزستان برپايه نسخه معروف به 01 پايهگذاري شد و با کمي تغييرات، اجراي نسخه 02 به سه استان فارس، مازندران و سيستانوبلوچستان اعلام شد و مقدمات اجرايي آن در دانشگاههاي تهران و شهيدبهشتي نيز مهيا شد.
با آغاز رياستجمهوري حسن روحاني اجراي پايلوت اين طرح به دو استان فارس و مازندران محدود شد. اين درحالياست که همزمان اين دولت طرح تحول سلامت را آغاز کرد. در سال 1402 و در زمان دولت ابراهيم رئيسي قرار شد اين طرح با نام برنامه سلامت خانواده در 59 شهر با جمعيت بالاي 20 هزار نفر اجرا شود.
در سال 1389 علاوهبر وزارت بهداشت، سازمان تأمين اجتماعي نيز برنامه »پزشک امين« را آغاز کرد، چهار سال بعد و در سال 1393 اين سازمان »نظام ارجاع داخلي« را که بخش مهمي از برنامه پزشک خانواده است؛ طراحي و اجرا کرد.
در اين سالها با وجود تکاليف قانوني مختلف و شعار دولتهاي مختلف، برنامه پزشک خانواده در سطح پايلوت باقي ماند. حال مسعود پزشکيان، که طرح پزشک خانواده را در شهرها و روستاهاي زير 20 هزار نفر آغاز کرد، خود سکاندار دولت سيزدهم جمهوري اسلامي ايران شده و بر اجراي اين طرح تأکيد دارد و آنگونهکه محمدرضا ظفرقندي، وزير بهداشت، خبر داده، قرار است اين طرح بهزودي در سراسر ايران اجرا شود.
ظفرقندي با بيان اينکه تکليف اجراي برنامه نظام ارجاع و پزشک خانواده، چهار دوره در برنامههاي پنجساله کشور ديده شده بود، اما بهدليل مشکلاتي انجام نشده است، گفت: »در اين دوره بدون اغراق، صدها ساعت کار و جلسه کارشناسي براي انجام مقدمات برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع برقرار شده و در چندين جلسه نيز رئيسجمهور شخصاً حضور يافته است. البته قاعدتاً انجام اين کار به ميزان تأمين منابع نيز وابسته است. اين موضوع را با دکتر پزشکيان هم مطرح کردهام و ايشان هم به اين موضوع باور دارد. در مجموع، برنامه پزشک خانواده و نظام ارجاع جزو برنامههاي اصلي دولت دکتر پزشکيان است؛ برنامهاي که خود در زمان تصدي وزارت بهداشت، آغازگر آن در روستاها بود.«
وزير بهداشت درباره شروط موفقيت اين برنامه نيز گفت: »اين برنامه زماني موفق است که پرداختيها به پزشک خانواده در سطح يک و همچنين پزشکي که بيمار در سطوح دو و سه به آنها ارجاع ميشود، بموقع و سر ماه صورت گيرد؛ اين شرط لازمه موفقيت برنامه است. بر همين اساس، برنامهريزيهايمان به اين سمت است که بهتدريج و براساس منابعمان برنامه را شروع کنيم. انشاءالله از همين ماه برنامه آغاز خواهد شد، اما بهتدريج. بهاينترتيب، در بخشي از تمام استانها که آمادگي بيشتري بهلحاظ شرايط نظام ارجاع الکترونيک دارد، کار را شروع ميکنيم و بهتدريج گسترش خواهيم داد.«
او درباره چگونگي ترغيب پزشکان براي ورود اين برنامه نيز گفت: »هر پزشک براساس قراردادي مشخص وارد برنامه ميشود و اين قرارداد بايد جذاب باشد، تأمين معيشتشان را بهدنبال داشته باشد و پرداختها نيز براساس قرارداد و بموقع انجام شود. اگر کار اينچنين پيش رود، مشکلي نخواهيم داشت.«
وزير بهداشت درباره بودجههاي پيشبينيشده براي اجراي برنامه در سال جاري گفت: »آنچه در بودجه است، روي کاغذ است و قاعدتاً ما براساس آن بودجه و اعتباري که »تأمين« ميشود، پيش ميرويم. در مجموع، براي امسال اعتباري نزديک به 45 همت روي کاغذ در نظر گرفته شده است، اما مشخصاً آنچه تأمين و محقق ميشود، مهم است.«
اجراي نگرانکننده
اگرچه بهگفته وزير بهداشت، سرانجام پس از دو دهه قرار است طرح پزشک خانواده اجرا شود، اما بهگفته يک استاد دانشگاه علومپزشکي شهيدبهشتي، پرسشهاي متعددي درباره اين طرح وجود دارد و بايد پاسخهاي مستندي به آنها داده شود تا بتوان اين طرح را اجرا کرد.
»حميد سوري«، با بيان اينکه چنانچه به پرسشهاي مطرحشده درباره برنامه پزشک خانواده بهصورت مستند پاسخ داده نشود، اجراي اين طرح با نگرانيهاي بسيار جدي همراه خواهد بود، گفت: »وزارت بهداشت بايد نخست به اين پرسش پاسخ دهد که منابع پايدار طرح پزشک خانواده با توجه به اوضاع اقتصادي متزلزل کشور از کجا تأمين ميشود و چه تضميني براي بقاي اين منابع وجود دارد؟ همچنين، بايد مشخص شود پارادوکس »پزشک خانواده« و »تجارت پزشکي« را چگونه ديده و آن را حل ميکند. ما نبايد فراموش کنيم معاونت بهداشت متولي پزشک خانواده است و سطوح بالاي خدمات تحت مديريت معاونت درمان است، ضمن آنکه بسياري از خدمات درماني در دست وزارت بهداشت نيست و هر سازماني سازوکار خود را براي اين موضوع دارد«.
او با بيان اينکه انگلستان حدود 60 سال تجربه شکلگيري پزشک خانواده را دارد و بسياري از کارشناسان با آن آشنا هستند، گفت: »اگر از کشورهايي مانند انگلستان (که هنوز چالشهايي دارد و بهصورت مرتب برنامه ريوايز ميشود) الگو گرفته شده است، تفاوتهاي پزشک خانواده ايران با اين کشورها مشخص باشد و چه مستندات علمي سيستماتيک براي اين تغييرات دارد و اگر اين »آش« دستپخت خود وزارت بهداشت است، پشتوانه نظري و تحقيقاتي آن کدام است؟ معيارهاي ارزشيابي دروني و بيروني عملکرد پزشک خانواده چه بوده و آيا آنچه مثلاً در گلستان انجام شده، توسط افراد مستقل ارزشيابي بيروني شده است يا خير؟«
سوري ادامه داد: »اگر بيمهها که ماهيت مديريتي نسبتاً مستقلي دارند، خواسته يا ناخواسته با طرح همکاري نکنند، چه بايد کرد؟ از سوي ديگر، ازآنجاکه نظام ارجاع در ايران مشکلات اساسي دارد و بسياري نهادها و برخي پزشکان متخصص بهدليل تضاد منافع همکاري لازم را ندارند، چگونه اين مشکل رفع ميشود و راهحل مشخص آن چيست؟«
او همچنين پرسش ديگر مرتبط با برنامه پزشک خانواده را مسئله پزشکان طرح دانست و گفت: »با توجه به آموزش درمانمحور پزشکي (آنهم در بيمارستانهاي تخصصي)، اين نقيصه براي پزشکان شاغل در طرح چگونه حل ميشود و آيا برنامهاي براي اصلاح نظام آموزش پزشکان عمومي وجود دارد؟ همچنين، مسئله عدالت در سلامت نيز در اين برنامه بسيار مهم است؛ پس اين پرسش وجود دارد که مسئله عدالت در سلامت و ارائه خدمات پزشک خانواده با توجه به توزيع ناعادلانه منابع و مسائل مستقيم و غيرمستقيم در مناطق مختلف کشور چگونه تأمين ميشود و آيا سازوکاري براي نظارت بر اين مسائل ديده شده است يا خير؟«
سوري همچنين با اشاره به اجراي بدون مطالعه طرح تحول سلامت توسط دولت تدبير و اميد گفت: »پرسش نهايي در رابطه با اجراي طرح پزشک خانواده اين است که آيا دولت بدون مطالعه کافي و باعجله دارد اين طرح را در سطح کشور به اجرا درميآورد و با اينکه تجربه استانهاي گلستان و مازندران و فارس بدون ارزشيابي بيروني درست، توجيه لازم براي شروع طرح ندارد، بلاي طرح تحول سلامت بر سر اين طرح در نخواهد آمد؟«
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از اقتصاد24،پرسشهايي که سوري مطرح ميکند قابلتأملاند. از يکسو، هنوز وزارت بهداشت پاسخ مشخصي به اين پرسشها نداده و از سوي ديگر، بهنظر ميرسد با توجه به دغدغه شخص رئيسجمهور قرار است طرح هرچه زودتر اجرا شود. زماني که دولت تدبير و اميد طرح تحول سلامت را اجرا کرد، مسعود پزشکيان در قامت نماينده مجلس حامي دولت از جمله منتقدين سرسخت اين طرح بود و پرسشها و نگرانيهايي مطرح کرد که چند سال پس از اجراي آن مشخص شد اين نگرانيها بحق بود. حال مسئولان دولت بايد به نگرانيها و پرسشها پاسخ دهند تا پزشک خانواده به سرنوشت طرح تحول سلامت دچار نشود.
دانشگاهها و مدارس آذربایجان غربی ۱۹ آذر غیرحضوری است
قفل نقدينگي به نفع توليد و خانوار ميشکند
تورم 200 درصدي در يک سال
طرح ترافيکي زوج و فرد بخش مرکزي اروميه مکانيزه شد
آب بايد بهعنوان کالاي اقتصادي شناخته شود
فيلمسازي در حوزه ميراث فرهنگي خريدار ندارد
سکوت ترند سال نوجوانان
بازشناسي و تحليل فساد اداري- قانوني
تاثير چشمگير بارشهاي آذر ماه بر تقويت منابع آبي آذربايجانغربي
نبايد بودجه فرهنگي به بهانه نظارت بر هزينهکرد قرباني شود
درباره آراز آذربایجان