راه‌حل‌ها براي تحقق خصوصي‌سازي صحيح ارزيابي دقيق و شفافيت در واگذاري

فرآيند خصوصي‌سازي در ايران همواره با چالش‌هاي زيادي روبه‌رو بوده است و يکي از مهم‌ترين حوزه‌هايي که اين چالش‌ها به وضوح در آن نمايان شده، صنعت خودروسازي است. در اين ميان، شرکت »سايپا« به‌عنوان يکي از بزرگ‌ترين خودروسازان کشور، نقش ويژه‌اي در اين فرآيند ايفا کرده است. سايپا که سال‌ها تحت مالکيت و مديريت دولت قرار داشت، با مشکلات بسياري از جمله ناکارآمدي مديريتي، کاهش کيفيت محصولات و عدم توانايي در رقابت با خودروسازان جهاني مواجه بوده است. دولت براي حل اين مشکلات و بهبود وضعيت اين شرکت، تصميم به واگذاري بخشي از سهام آن به بخش خصوصي گرفته اما سوال اصلي اينجاست که آيا اين واگذاري‌ها به‌طور واقعي و شفاف انجام خواهد شد يا همانند گذشته، فرآيند خصوصي‌سازي به شکلي نمايشي و تحت تأثير روابط و ساختارهاي دولتي به نتيجه خواهد رسيد؟
کارشناسان هشدار مي‌دهند که در صورتي که سهام اين شرکت به نهادهاي با روابط خاص يا به کساني که به‌طور واقعي توان و اراده براي تحول در شرکت ندارند، واگذار شود، نه تنها اهداف اصلي خصوصي‌سازي محقق نمي‌شود، بلکه ممکن است به تداوم مشکلات قبلي منجر گردد.
واگذاري سايپا به بخش خصوصي واقعي مي‌تواند فرصت‌هاي زيادي براي اين شرکت فراهم کند. با ورود بخش خصوصي کارآفرين و متخصص، اين شرکت قادر خواهد بود به سمت بهبود بهره‌وري، کاهش هزينه‌ها، ارتقاي کيفيت محصولات و افزايش رقابت‌پذيري در بازار حرکت کند. اين تحولات نه تنها به نفع سايپا، بلکه به نفع مصرف‌کنندگان و حتي ساير خودروسازان داخلي خواهد بود.
به اعتقاد کارشناسان، اگر فرآيند واگذاري به‌صورت شفاف و بر اساس ارزيابي‌هاي دقيق انجام نشود، ممکن است از اهداف اصلي خصوصي‌سازي فاصله بگيريم و با مشکلاتي همچون ايجاد انحصارهاي جديد، رانت‌خواري و تداوم ناکارآمدي‌ها روبه‌رو شويم.
يکي از مهم‌ترين مسائلي که در فرآيند خصوصي‌سازي سايپا بايد به آن توجه شود، شروط دقيق واگذاري است. بايد اطمينان حاصل شود که خريداران از صلاحيت‌هاي مديريتي، مالي و فني لازم برخوردار هستند و مي‌توانند سايپا را به‌سمت بهبود واقعي هدايت کنند. همچنين، فرآيند قيمت‌گذاري و ارزيابي دارايي‌ها بايد به‌صورت شفاف و مستند صورت گيرد تا از انتقال دارايي‌ها به قيمت‌هاي غيرمنصفانه جلوگيري شود.
کارشناسان معتقدند واگذاري واقعي و صحيح اين شرکت، با رعايت اصول شفافيت، رقابت و اهليت‌سنجي، مي‌تواند به تحول در صنعت خودروسازي ايران و بهبود وضعيت اقتصادي کشور منجر شود.
واگذاري »سايپا« نبايد به تداوم ناکارآمدي‌ها منجر شود
سيدحميد حسيني، عضو اتاق بازرگاني تهران در مورد خصوصي‌سازي شرکت‌هاي خودروسازي، به ويژه سايپا، تأکيد کرد:»بايد اين فرآيند به‌طور واقعي به بخش خصوصي واگذار شود تا سهامداران و مالکين بتوانند در تصميم‌گيري‌ها نقش داشته باشند«
وي اشاره کرد که »واگذاري سهام به سايپا بايد به‌گونه‌اي باشد که سهامداران عمده بتوانند هيئت‌مديره و مديرعامل را تعيين کنند، مشابه تجربه موفق در ايران‌خودرو که منجر به افزايش سرمايه، رشد توليد و بهبود عملکرد شد«
حسيني با انتقاد از واگذاري به نهادهاي شبه‌خصوصي يا نيمه‌دولتي هشدار داد که چنين اقداماتي مي‌تواند به تداوم ناکارآمدي‌ها و وابستگي‌هاي دولتي منجر شود.
وي پيشنهاد کرد که بايد واگذاري شفاف و رقابتي با مشارکت بخش خصوصي واقعي صورت گيرد تا به نفع رقابت سالم و افزايش کيفيت محصولات باشد. هدف اصلي بايد انتقال مديريت به بخش خصوصي حرفه‌اي باشد، نه ايجاد ساختارهاي شبه‌دولتي جديد.
سايپا را به شبه‌دولتي‌ها بدهند، رانت‌خواري‌ها تشديد خواهد شد
محمدحسين برخوردار، عضو اتاق بازرگاني تهران در مورد واگذاري شرکت‌هاي خودروسازي، به دو اصل بنيادين براي موفقيت خصوصي‌سازي اشاره کرد؛ 1- واگذاري کامل امور به بخش خصوصي با نظارت دولت و 2 اهليت و تخصص خريداران.
وي به موفقيت‌هاي ژاپن و کره جنوبي اشاره کرد که با رعايت اين اصول به توسعه پايدار دست يافتند.
برخوردار مزاياي خصوصي‌سازي سايپا را شامل افزايش بهره‌وري، رقابت‌پذيري و جذب سرمايه دانست، اما هشدار داد که واگذاري به نهادهاي شبه‌دولتي مي‌تواند به رانت‌خواري و ناکارآمدي منجر شود.
اين عضو اتاق بازرگاني تهران پيشنهاد کرد که تشخيص اهليت خريداران و جذب سرمايه‌هاي خرد مردم مي‌تواند به توزيع عادلانه‌تر سهام و افزايش شفافيت و نظارت عمومي کمک کند.
اعطاي فرصت به کارآفرينان نوآور براي اصلاح صنعت خودرو در قالب دوره‌هاي آزمايشي
حسين دروديان، کارشناس اقتصادي، به لزوم نوآوري و تحول در صنعت خودرو اشاره کرد و گفت: براي ارزيابي عملکرد بخش خصوصي در اين صنعت، بايد معيارهاي مشخصي مانند تيراژ توليد، تنوع محصولات و کيفيت محصولات تعريف شود. به اعتقاد وي، واگذاري سهام به بخش خصوصي بايد بر اساس اين معيارها صورت گيرد تا عملکرد بخش خصوصي به‌درستي ارزيابي و پاداش داده شود.دروديان همچنين مشکلاتي مانند قيمت‌گذاري محصولات و انگيزه‌هاي نوآورانه در فرايند واگذاري سهام به بخش خصوصي را مطرح کرد و تأکيد کرد: براي موفقيت خصوصي‌سازي، بايد از ابتداي کار معيارهاي سنجش عملکرد براي ارزيابي صاحبان جديد شرکت‌ها مشخص شود.
وي همچنين به تجارب ناموفق خصوصي‌سازي‌ها در ايران اشاره کرد که اغلب به بخش‌هاي شبه‌دولتي واگذار شده‌اند و به‌جاي ايجاد تغييرات اساسي، در عمل مانع از تحول مي‌شوند.
اين کارشناس اقتصادي پيشنهاد داد که براي اصلاح صنعت خودرو، بايد کارآفرينان نوآور و خوش‌نيت شناسايي شوند و به آن‌ها فرصت داده شود تا عملکرد خود را در قالب دوره‌هاي آزمايشي نشان دهند. در دروديان تأکيد کرد: صنعت خودروسازي نيازمند شناسايي عاملان تحول‌دهنده است که به دليل محدوديت‌هاي ساختاري نمي‌توانند به‌طور طبيعي به بالا برسند و بايد از سوي وزارت صنعت شناسايي و حمايت شوند.
ارزيابي دقيق اهليت خريداران؛ عامل اصلاحات واقعي در صنعت خودرو و افزايش رقابت‌پذيري
در نهايت، فرآيند خصوصي‌سازي سايپا به‌عنوان يکي از بزرگ‌ترين شرکت‌هاي خودروسازي ايران، در صورت انجام صحيح مي‌تواند نقطه عطفي در بهبود وضعيت اين صنعت و همچنين افزايش بهره‌وري، رقابت‌پذيري و کيفيت محصولات باشد. با اين حال، براي دستيابي به اين اهداف، ضروري است که واگذاري‌ها به بخش خصوصي واقعي و کارآفرينان حقيقي صورت گيرد، نه به نهادهايي که در عمل به ساختارهاي شبه‌دولتي وابسته‌اند. در غير اين صورت، مشکلاتي همچون رانت‌خواري، ناکارآمدي و انحصار مي‌تواند تداوم يابد.
کارشناسان به‌طور مداوم تأکيد دارند که واگذاري شفاف و رقابتي به همراه ارزيابي دقيق اهليت خريداران مي‌تواند به اصلاحات واقعي در صنعت خودرو و افزايش رقابت‌پذيري کمک کند. همچنين، بايد معيارهاي مشخصي براي سنجش عملکرد بخش خصوصي در نظر گرفته شود تا بتوان با نظارت و ارزيابي‌هاي درست، به عملکرد مطلوب دست يافت.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از مهر، اگر فرآيند واگذاري به‌درستي انجام شود، مي‌تواند موجب رشد پايدار صنعت خودروسازي و بهبود وضعيت اقتصادي کشور گردد. اما در صورت واگذاري به نهادهاي شبه‌دولتي يا نهادهاي با روابط خاص، اين اصلاحات به تحقق نخواهد رسيد و ممکن است مشکلات قبلي صنعت خودروسازي دوباره تکرار شود. بنابراين، براي موفقيت اين فرآيند، شفافيت، رقابت و نظارت دقيق از اهميت ويژه‌اي برخوردار است.