درياچه اروميه؛ پهنه‌اي که ديگر »خشکي« پيش‌درآمد آن نيست

تغييرات تراز و حجم آب موجود در درياچه اروميه در روزهاي اخير بسيار اميدوارکننده بوده و ارقامي اميدوارکننده را به همه مردم آذربايجان و حتي کل ايران بازگو مي‌کند.
دارابودن بيش از 3.3 ميليارد مترمکعب آب در پهنه بيش از 2 هزار کيلومتر مربع و ترازي حدود 1.2 متر بيشتر از زمان مشابه پارسال نشان‌دهنده وضعيت بسيار خوب درياچه، البته نسبت به آمارهاي دو سه سال اخير است.
اين آمارها وقتي قوت قلب بيشتري به همه دوست‌داران درياچه مي‌دهند که در کنار آمارهاي سال گذشته گذاشته شوند. سال گذشته حجم آب موجود در درياچه به‌زحمت به 400 ميليون مترمکعب مي‌رسيد و آن هم به‌صورت جداجدا در نقاط مختلف درياچه پخش بود. در مورد پهنه هم شايد ارقامي کمتر از 500 کيلومتر مربع را بتوان براي آن بيان کرد. تراز درياچه اروميه نيز در همين موقع از تابستان سال گذشته به‌زحمت از 1269 متر و 50 سانتي‌متر فراتر مي‌رفت.
بايد توجه داشت که تغييرات تراز آب درياچه اروميه در کنار بارش‌هاي کم‌سابقه در منطقه و البته گستردگي در همه نقاط حوضه آبريز، نتيجه هم‌افزايي مديريت منابع آب، ورود روان‌آب‌هاي حاصل از بارندگي به حوضه آبريز و البته مديريت سدهاست.آورد رودخانه‌ها يکي از مهم‌ترين عوامل اثرگذار بر وضعيت درياچه اروميه به شمار مي‌رود. رودخانه‌هاي زرينه‌رود، سيمينه‌رود، مهابادچاي، گدارچاي، شهرچاي، نازلوچاي و باراندوزچاي، در سال‌هاي پرآب سهم مهمي در تغذيه اين پهنه آبي دارند و افزايش جريان آن‌ها مي‌تواند به بهبود شرايط درياچه کمک کند.
در سال آبي جاري، ميزان آورد رودخانه‌اي تابعي از بارش‌هاي پاييز و زمستان، ذخيره برف در ارتفاعات و نحوه مديريت سدهاي حوضه آبريز است؛‌ هر اندازه جريان ورودي رودخانه‌ها استمرار بيشتري داشته باشد، امکان رهاسازي آب و انتقال آن به پيکره درياچه نيز افزايش مي‌يابد.
با وجود افزايش روان‌آب‌ها و ورود بخشي از آب رودخانه‌ها به درياچه، کارشناسان تاکيد دارند که براي احياي پايدار، تداوم اين روند ضروري است.درياچه اروميه براي بازگشت به شرايط مطلوب، تنها به بارش‌هاي مقطعي نياز ندارد، بلکه بايد مجموعه‌اي از اقدامات در زمينه کاهش مصرف آب، اصلاح الگوي کشت و مديريت برداشت‌هاي زيرزميني اجرا شود.
رهاسازي حق‌آبه زيست‌محيطي درياچه از سدهاي حوضه، يکي از اقدامات مهم در مسير احيا به شمار مي‌رود. اين رهاسازي بايد بر اساس برنامه‌هاي کارشناسي، ميزان ذخاير سدها، پيش‌بيني بارش‌ها و نياز اکولوژيک درياچه انجام شود تا آب ورودي، بيشترين اثر را در حفظ پهنه آبي داشته باشد.
بخش کشاورزي نيز نقش مهمي در آينده درياچه اروميه دارد. کاهش مصرف آب در مزارع، توسعه سامانه‌هاي نوين آبياري، تغيير الگوي کشت و جلوگيري از برداشت‌هاي غيرمجاز، از جمله اقداماتي است که مي‌تواند فشار بر منابع آبي حوضه را کاهش دهد و سهم بيشتري از آب را به درياچه اختصاص دهد.
فراموش نکنيم بهبود وضعيت درياچه اروميه فقط يک موضوع زيست‌محيطي نيست، بلکه با سلامت مردم، اقتصاد منطقه، کشاورزي، گردشگري و حيات اجتماعي جوامع پيرامون آن ارتباط مستقيم دارد.
افزايش سطح آب مي‌تواند از گسترش کانون‌هاي گردوغبار نمکي جلوگيري کرده و شرايط مناسب‌تري براي زيست پرندگان مهاجر و گونه‌هاي جانوري منطقه فراهم آورد.
با اين حال نبايد افزايش مقطعي آب را پايان مسير احياي درياچه دانست. بخش قابل توجهي از پهنه درياچه همچنان با کاهش عمق و تبخير بالا روبه‌رو است. به همين دليل تداوم پايش وضعيت آب، اندازه‌گيري دقيق آورد رودخانه‌ها و اجراي برنامه‌هاي مديريت مصرف، براي تثبيت شرايط موجود ضرورت دارد.
درياچه اروميه امروز نشانه‌هايي اميدوارکننده از بهبود وضعيت خود نشان مي‌دهد و اميد به احياي آن بيش از گذشته تقويت شده است. افزايش آورد رودخانه‌اي، مديريت رهاسازي آب، همراهي جوامع محلي و استمرار برنامه‌هاي علمي مي‌تواند اين روند را پايدار کند، به شرط آنکه احيا به برنامه‌اي مقطعي محدود نشود و در قالب يک نقشه راه بلندمدت ادامه يابد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايرنا، در چنين شرايطي درياچه اروميه ديگر تنها نماد يک بحران زيست‌محيطي نيست، بلکه نشانه‌اي از امکان بازگشت حيات به يک اکوسيستم آسيب‌ديده است.
تداوم بارش‌ها و البته پيش‌بيني بارش‌هاي خوب پاييزي و زمستاني سال آبي آينده و همچنين ورود آب رودخانه‌ها فرصت مناسبي ايجاد کرده، اما حفظ اين فرصت نيازمند مديريت دقيق منابع آب و مشارکت همه دستگاه‌ها و مردم منطقه است.