درياچه اروميه نشانه‌اي از فراموشي تدريجي طبيعت

درياچه اروميه، بزرگ‌ترين پهنه آبي داخلي ايران و دومين درياچه شور خاورميانه، سال‌هاست که با بحران خشکسالي، کاهش شديد تراز آبي و تهديد زيست‌ محيطي گسترده دست و پنجه نرم مي‌کند.
زماني نه‌چندان دور، اين درياچه با وسعتي بالغ بر 5 هزار کيلومتر مربع، نه‌تنها نقش کليدي در تعديل اقليم منطقه و تأمين معيشت صدها هزار نفر از اهالي پيرامون خود داشت، بلکه نمادي از توازن طبيعت و سکونت بشر در شمال‌غرب کشور محسوب مي‌شد اما امروز، آنچه از آن باقي مانده، پهنه‌اي خشکيده، ترک‌خورده و بحراني است که چشم‌هاي نگران يک ملت را به خود دوخته است.
طي دو دهه اخير، بي‌توجهي به ظرفيت‌هاي زيست‌ محيطي، توسعه بي‌رويه کشاورزي و سدسازي در حوزه آبريز، کاهش بارندگي و برداشت‌هاي بي‌رويه از منابع آب زيرزميني، درياچه اروميه را تا مرز نابودي کشانده‌اند.
در مقابل، تلاش‌هايي براي احيا صورت گرفته، اما با فراز و نشيب‌هاي فراوان از ايجاد ستاد ملي نجات درياچه اروميه در سال‌هاي گذشته گرفته تا طرح‌هاي متعدد علمي و اجرايي، مسير احيا همچنان با چالش‌هايي جدي مواجه است؛ از کمبود منابع مالي و عدم اجراي کامل مصوبات گرفته تا اختلاف ديدگاه‌هاي کارشناسي در نحوه احيا و حتي برخوردهاي سياسي با يک موضوع علمي و زيست‌ محيطي.
آن‌گونه که در آئين کلنگ‌زني يکي از مهم‌ترين پروژه‌هاي عمراني استان اعلام شد، طرح‌هاي جديدي با همکاري دانشگاه‌هاي معتبر داخلي و نيز متخصصان خارجي، در حال بررسي و اجراست؛ طرح‌هايي که برخي از آنها آن‌قدر به اثربخشي خود اطمينان دارند که پيشنهاد کرده‌اند پس از موفقيت در اجرا، تسويه‌حساب مالي انجام شود.در عين حال، نگاه دولت به مقوله شفافيت نيز رنگ جدي‌تري به خود گرفته است برخلاف رويه‌هاي گذشته، امروز مديران اجرايي استان، از جمله شخص استاندار، از بيان آمارها، نقاط ضعف، ميزان پيشرفت مصوبات پيشين و حتي ناکامي‌ها ابايي ندارند.آن‌طور که در گزارش‌ها آمده، تنها 30 درصد از 27 مصوبه کليدي ستاد احياي درياچه به مرحله اجرا رسيده و اين موضوع، نه براي توجيه وضعيت موجود، بلکه براي تأکيد بر ضرورت بازبيني در روش‌ها و تمرکز بر راه‌حل‌هاي علمي مطرح مي‌شود.
در کنار برنامه‌هايي چون بارورسازي ابرها، لايروبي رودخانه‌ها، تأمين منابع آبي از تصفيه‌خانه‌ها و اصلاح الگوي کشت در حوضه آبريز، مسئله مهم‌تر از همه شايد اعتماد به علم و مشارکت دانشگاه‌ها باشد؛ چيزي که دولت جديد، آن را به‌صراحت اعلام کرده و حتي تصميم‌گيري‌هاي کلان را مشروط به تأييد دانشگاه‌ها دانسته است.
زندگي‌مان با درياچه اروميه گره خورده است
محمدعلي رحماني، کشاورز اهل روستاي گلمانخانه، گفت: از وقتي يادم هست، از طرح‌هاي نجات درياچه گفته‌اند اما فقط حرف بوده… نه آب برگشت، نه کشاورزي درست شد ما نه کار داريم، نه اميد. ولي وقتي مي‌شنويم قرار است دانشگاه‌ها وارد ماجرا شوند، دل‌مان کمي گرم مي‌شود کاش اين‌بار واقعا علمي فکر کنند، نه سياسي.الهام قاسمي، معلم بازنشسته، با صدايي پر از نگراني گفت: خشک‌شدن درياچه فقط براي روستاها نيست اين گردوغبار به شهر هم مي‌رسد بچه‌هاي مدرسه دچار آسم شده‌اند حالا مي‌گويند از متخصصان خارجي دعوت کرده‌اند، حتي پيشنهاد داده‌اند بعد از موفقيت پول بگيرند، اين يعني طرح‌ها روي حساب‌وکتاب است ما فقط مي‌خواهيم که اين‌بار وعده‌ها در حد حرف باقي نماند.يکي از مغازه‌داران خيابان امام هم از کاهش گردشگرها و رکود اقتصادي منطقه گلايه داشته و گفت: درياچه که بود، هزاران مسافر مي‌آمدند و خريد مي‌کردند. الان چي؟ فقط خاک و سکوت اگر دولت واقعاً 5 هزار ميليارد تومان تصويب کرده، بايد سريع وارد عمل شوند.
ما ديگر طاقت شعار نداريم.سارا سلطاني، دانشجوي رشته محيط‌ زيست گفت: ما هم بايد تغيير کنيم کشاورزي سنتي، مصرف بي‌رويه آب و بي‌توجهي به هشدارهاي محيط‌ زيستي، در کنار سوءمديريت‌ها، باعث اين بحران شد اما الان اگر دانشگاه‌ها وارد ميدان شده‌اند، بايد به آن‌ها فرصت بدهيم ما جوان‌ها حاضريم داوطلبانه کمک کنيم.
احياي درياچه اروميه با پشتوانه علم پيش مي‌رود
رضا رحماني استاندار آذربايجان‌غربي در گفتگو با خبرنگاران با اعلام اجراي طرح‌هاي جديد احياي درياچه اروميه، از مشارکت فعال دانشگاه‌ها و تصويب مصوبات پيشنهادي در اين زمينه خبر داد.وي با تأکيد بر اينکه اقدامات دولت چهاردهم در حوزه محيط‌ زيست با رويکردي علمي و مبتني بر شفافيت دنبال مي‌شود، اظهار داشت: اجراي اين طرح‌ها نه‌تنها يک الزام زيست‌ محيطي بلکه بخشي از تعهد ملي ما در قبال نسل‌هاي آينده است.استاندار آذربايجان‌غربي بيان کرد: اکنون زمان آن رسيده که به جاي شعار، با پشتوانه دانش و مشارکت دانشگاه‌ها، راهکارهاي عملي براي نجات اين درياچه در حال خشکيدن به‌کار گرفته شود.رحماني در ادامه سخنان خود، با اشاره به آخرين اقدامات دولت در مسير احياي درياچه اروميه، خاطرنشان کرد: با هماهنگي کامل کارگروه ملي نجات درياچه، ظرفيت علمي دانشگاه‌هاي منطقه از جمله دانشگاه‌هاي اروميه، تبريز و کردستان فعال شده و جلسات تخصصي با حضور کارشناسان به‌صورت مستمر برگزار مي‌شود.وي تأکيد کرد: تعامل نزديک ميان دولت، دانشگاه‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي، به‌عنوان يک رويکرد راهبردي، به‌طور جدي دنبال مي‌شود تا طرح‌ها از مرحله تدوين تا اجرا، پشتوانه علمي داشته باشند.رحماني همچنين از ورود طرح‌هاي نوآورانه از سوي متخصصان داخلي و حتي تيم‌هاي بين‌المللي براي احياي درياچه اروميه خبر داد و گفت: اين طرح‌ها که در دستورکار بررسي کارگروه ملي نجات قرار گرفته‌اند، با استفاده از تجارب جهاني در حوزه مديريت بحران درياچه‌ها تدوين شده‌اند.
وي با اشاره به اينکه بسياري از اين متخصصان پيشينه موفق در احياي درياچه‌هاي بين‌المللي مانند آرال و درياچه چاد را در کارنامه خود دارند، گفت: حضور اين کارشناسان فرصتي بي‌نظير براي بهره‌گيري از دانش جهاني در قالب راه‌حل‌هاي بومي‌سازي‌شده فراهم آورده است.
استاندار آذربايجان‌غربي گفت: نکته جالب اينجاست که برخي ارائه‌دهندگان طرح‌ها به اندازه‌اي به موفقيت طرح‌هاي خود اطمينان دارند که پيشنهاد کرده‌اند تسويه‌حساب مالي پس از اجراي موفق انجام شود.
وي افزود: کساني که در گذشته مسئوليت مستقيم در حوزه مديريت درياچه را برعهده داشته‌اند، امروز نبايد صرفاً در جايگاه منتقد بنشينند، بلکه ابتدا بايد عملکرد خود را شفاف‌سازي کنند.
هيچ فرصتي را براي احياي درياچه از دست نمي‌دهيم
استاندار آذربايجان‌غربي در بخش ديگري از سخنان خود، به حمايت کامل دولت از پروژه احياي درياچه اروميه اشاره کرد و گفت: در آخرين جلسه کارگروه ملي، بالغ بر 5 هزار ميليارد تومان اعتبار براي پروژه‌هاي مرتبط با احيا از جمله لايروبي، توسعه تصفيه‌خانه‌ها و اصلاح الگوي مصرف آب در بخش کشاورزي مصوب شد.
وي اين ميزان حمايت را نشانه اراده دولت براي ورود جدي به حل بحران دانست و افزود: منابع لازم به شرط وجود برنامه علمي و اجرايي، تأمين خواهد شد.
رحماني تأکيد کرد: رئيس‌جمهور صراحتاً اعلام کرده‌اند که هيچ راهکاري بدون تأييد دانشگاه‌ها به مرحله اجرا نخواهد رسيد اين امر نشان‌دهنده جايگاه محوري دانشگاه‌ها در سياست‌گذاري و تصميم‌سازي‌هاي دولت است.
وي همچنين با اشاره به همکاري گسترده با نخبگان علمي داخلي و متخصصان جهاني در زمينه احياي درياچه‌ها، يادآور شد: متخصصاني از کشورهاي داراي تجارب موفق در مديريت درياچه‌ها، از جمله کارشناسان ژاپني، آلماني و اروپاي شرقي نيز در حال همکاري با پروژه درياچه اروميه هستند.استاندار آذربايجان‌غربي با بيان اينکه برخي اقدامات مکمل نظير بارورسازي ابرها نيز در حال اجراست، گفت: حتي اگر اين طرح‌ها تنها بخشي از بارندگي را افزايش دهند، به‌شرط تأييد علمي، مورد حمايت دولت قرار خواهند گرفت.
رحماني با اشاره به اينکه دولت چهاردهم گزارش عملکرد 10 ساله ستاد احياي درياچه اروميه را به‌صورت شفاف ارائه کرده، اظهار داشت: از ميان 27 مصوبه کليدي، تنها حدود 30 درصد به مرحله اجرا رسيده است.
استاندار آذربايجان‌غربي با تأکيد بر مسئوليت دولت در قبال احياي درياچه اروميه، گفت: ما با تمام توان در اين مسير گام برمي‌داريم و اميدواريم که با همراهي دانشگاه‌ها، رسانه‌ها، نهادهاي مردمي و مردم منطقه، شاهد بازگشت حيات به اين درياچه باشيم.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از اروم نيوز؛ وي افزود: اين پروژه تنها يک طرح زيست‌ محيطي نيست، بلکه آزموني براي مشارکت ملي و عقلانيت مديريتي در مواجهه با بحران‌هاي بزرگ آينده کشور است.