افزايش ظرفيت پزشکي؛ درمان کمبود يا تشديد بحران

نتيجه نيز صف طولاني دانشجوياني است که »بيش از آنکه آموزش ببينند، تقسيم مي‌شوند« و بيمارستان‌هايي که ديگر تاب نقش آموزشي خود را ندارند.تناقض تلخ آنجاست که هم‌زمان با طرح مباحثي مبني بر کمبود پزشک، بنابر اعلام رييس کل سازمان نظام پزشکي، صدها پزشک عمومي بيکار، هزاران صندلي خالي دستياري در رشته‌هاي حياتي و خروج ده‌ها هزار پزشک از حرفه پزشکي يا کشور را نيز شاهديم. اين پارادوکس، زنگ خطري است که اگر شنيده نشود، نظام سلامت کشور را نه با کمبود پزشک، بلکه با فقدان پزشک توانمند و ماندگار مواجه خواهد کرد.
چند دهه توسعه آموزشي در برابر 4 سال تصميم شتاب‌زده
باز هم بنابر اعلام رييس کل سازمان نظام پزشکي، از سال 1313 و تاسيس دانشکده پزشکي تهران تا سال 1400 ظرفيت پذيرش پزشکي در کشور با رعايت استانداردهاي آموزشي به حدود 8500 نفر رسيد؛ ظرفيتي که متناسب با امکانات، هيات علمي و فضاي باليني توسعه يافته بود. رييس‌زاده همچنين گفته است که »در چهار سال اخير، بدون تامين زيرساخت‌هاي لازم، همين ميزان ظرفيت به‌صورت يک‌باره افزايش يافته است، به‌گونه‌اي که گويي 87 سال توسعه تدريجي، معادل چهار سال تصميم‌گيري شتابزده در نظر گرفته شده است.»به اذعان معاونان آموزشي و دانشجويي وزارت بهداشت نيز اين رشد بي‌سابقه نه‌تنها با حمايت مالي مؤثر همراه نبوده، بلکه دانشگاه‌ها را با کمبود شديد فضا، تجهيزات و نيروي انساني مواجه کرده است.
هشدار قرمز؛ افزايش ظرفيت، بحران پزشکي را عميق‌تر مي‌کند
بر همين اساس نيز محمد رييس‌زاده - رئيس کل سازمان نظام پزشکي، افزايش بي‌ضابطه ظرفيت پذيرش دانشجوي پزشکي را »خطاي استراتژيک« خوانده و هشدار داده است که اين مسير، کمبود پزشک را درمان نمي‌کند، بلکه نظام سلامت را به سمت فروپاشي کيفي سوق مي‌دهد. به گفته او، امروز آموزش پزشکي و نظام سلامت کشور با دو بحران موازي مواجه است؛ خالي ماندن رشته‌هاي تخصصي حياتي و افت جدي کيفيت آموزش پزشکي.آمارها نيز گوياي عمق اين بحران‌ هستند؛ به طوري که از 5400 صندلي دستياري در آزمون امسال، بيش از 2000 صندلي خالي مانده و رشته‌هايي مانند بيهوشي، اطفال، طب اورژانس و عفوني با کمترين استقبال روبه‌رو بوده‌اند؛ طوري که تنها 10 درصد ظرفيت رشته طب اورژانس، 22 درصد اطفال، 32 درصد بيهوشي و 15 درصد رشته عفوني تکميل شده است.اين در شرايطي است که به گفته رئيس‌کل سازمان نظام پزشکي، برآوردها نشان مي‌دهد حداقل 30 هزار پزشک به دليل شرايط ناپايدار اقتصادي و نبود چشم‌انداز حرفه‌اي نيز از فعاليت پزشکي خارج شده‌اند.
پزشک هست، اما نه آنجا که بايد
در مجموع برخلاف اظهاراتي مبني بر کمبود مطلق، ايران امروز بيش از 170 هزار پزشک فعال دارد و نسبت پزشک به جمعيت، با احتساب دانشجويان در حال تحصيل، به بيش از 2.3 پزشک به ازاي هر هزار نفر خواهد رسيد. بنابراين مشخص است که مساله اصلي توزيع نامتوازن و نبود سياست‌هاي نگهداشت است؛ به طوري که پزشکان در مناطق محروم نمي‌مانند، زيرا نظام سلامت نتوانسته براي ماندگاري، مشوق‌هاي معيشتي، حرفه‌اي و اجتماعي ايجاد کند. در مجموع و به اذعان متوليان سلامت، اتکا به نيروهاي طرحي اجباري، بدون ايجاد جذابيت واقعي، نه‌تنها مشکل را در مناطق کمتر برخوردار حل نکرده بلکه انگيزه ورود به رشته‌هاي سخت و حياتي را نيز از بين برده است.
آموزش باليني؛ قلبي که زير فشار کميت از تپش افتاده است
در مجموع مسوولان امر در وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکي معتقدند که آموزش پزشکي ماهيتي عملي دارد؛ به طوري که بيش از ?? درصد آن وابسته به بيمار، تخت آموزشي و نظارت مستقيم استاد است. اما امروز در بسياري از بخش‌هاي درماني، ده‌ها دانشجو براي يک يا دو بيمار صف مي‌کشند. نتيجه آن است که برخي دانشجويان بدون مواجهه با بيمار و بدون معاينه واقعي، از بخش خارج مي‌شوند. اين وضعيت، نه يک نقص جزئي، بلکه تهديدي مستقيم براي قدرت تشخيص پزشکان آينده و ايمني بيماران است.دکتر حبيبي - معاون فرهنگي و دانشجويي وزارت بهداشت در همين رابطه گفته است که در يکي از دانشگاه‌ها در شهرستاني با جمعيت 50 هزار نفر، تنها يک بيمارستان 300 تختخوابي وجود دارد، اما امسال 130 دانشجوي پزشکي به اين دانشگاه اختصاص داده شده است. سؤال اين است که اين دانشجويان چگونه قرار است آموزش ببينند و پزشک شوند؟
ادعاي بودجه؛ واقعيت زيرساخت
از طرف ديگر، اگرچه از »افزايش چندبرابري بودجه« جهت پذيرش بيشتر دانشجوي پزشکي سخن گفته مي‌شود، اما باز هم به اذعان مسوولان، واقعيت آن است که افزايش اسمي بودجه، قدرت خريد واقعي ايجاد نکرده است. به اذعان دکتر چنگيز - معاون آموزشي وزارت بهداشت، برآوردها نشان مي‌دهد نظام آموزش پزشکي براي تامين زيرساخت‌هاي لازم از جمله جذب هيات علمي، تجهيزات آموزشي، خوابگاه، تغذيه و امکانات رفاهي، حدود 37 همت منابع نياز داشته، اما تنها 4 همت پرداخت شده است.همچنين به اذعان معاون فرهنگي و دانشجويي وزارت بهداشت در حال حاضر 28 هزار تخت خوابگاهي نيمه‌تمام در کشور داريم و با همه پيگيري‌ها، تنها يک و نيم همت براي تکميل آن‌ها اختصاص داده شده و در مجموع، کل اعتبارات پرداخت‌شده در چهار سال اخير براي ساخت خوابگاه‌ها حدود يک و نيم همت بوده است.
کميت بدون کيفيت؛ تهديدي براي سلامت
در مجموع کارشناسان سلامت تاکيد دارند که افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوي پزشکي بدون اصلاح زيرساخت‌ها، نه‌تنها پزشک ارزان‌تر يا در دسترس‌تر توليد نمي‌کند، بلکه پزشکان را به سمت خدمات پرمنفعت و غيرضروري نظير خدمات زيبايي سوق مي‌دهد. تجربه نشان داده است که خدمات ضروري سلامت، قرباني سياست‌هاي ساده‌انگارانه بازارمحور شده و شکاف ميان نياز واقعي مردم و مسير حرفه‌اي پزشکان عميق‌تر شده است.
نسخه نادرست براي يک درد واقعي
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايسنا، در مجموع مسوولان نظام سلامت خواستار توقف افزايش ظرفيت پذيرش دانشجوي پزشکي و بازگشت به روال قبل را خواستارند و تاکيد دارند که نامه اخير وزير بهداشت به رييس جمهور در همين زمينه، عملياتي شود. در هر حال بايد گفت که کمبود دسترسي به خدمات سلامت در مناطق محروم، واقعيتي انکارناپذير است؛ اما طبق هشدارهاي به جاي دست‌اندرکاران سلامت، نسخه آن افزايش بي‌ضابطه ظرفيت پزشکي نيست.
بي‌ترديد بدون اصلاح نظام پرداخت، ايجاد مشوق‌هاي ماندگاري، تأمين زيرساخت‌هاي آموزشي و حفظ کيفيت، قاعدتا اين مسير تنها به توليد پزشکان بي‌انگيزه، آموزش‌نديده و در نهايت مهاجر منجر خواهد شد. به اذعان کارشناسان، نظام سلامت ايران يکي از دستاوردهاي راهبردي کشور است و تداوم تصميم‌هايي اين چنيني مي‌تواند اين سرمايه ملي را به بهايي جبران‌ناپذير تضعيف کند.