افت تحصيلي دانش‌آموزان معلولِ آموزش مجازي يا تعطيلي‌هاي مکرر

آنان چشم‌انداز روشني از آينده تحصيلي خود نمي‌بينند و ارتباطي ميان کيفيت زندگي آينده و تحصيلات در کشور احساس نمي‌کنند. اين بي‌انگيزگي سبب مي‌شود دانش‌آموزان نه براي مطالعه دروس غيرجذاب، نه براي حضور در کلاس‌هاي غيرجذاب، و نه براي تحصيلاتي که آينده اميدوارکننده‌اي ندارد، انگيزه‌اي داشته باشند.«
در سال‌هاي اخير، نظام آموزشي ايران با چالش‌هاي متعددي روبه‌رو بوده است؛ از تعطيلي‌هاي پي‌درپي مدارس به دليل شرايط بحراني گرفته تا گسترش آموزش مجازي؛ که به‌عنوان راهکاري اضطراري مطرح شد. اما اين تغييرات نه‌تنها نتوانستند کيفيت آموزش را ارتقا دهند، بلکه به گفته کارشناسان، افت تحصيلي دانش‌آموزان را تشديد کرده‌اند.محمد داوري، معلم و کارشناس آموزش، به بررسي دقيق علل کاهش عملکرد تحصيلي دانش‌آموزان پرداخته و ابعاد مختلف اين بحران را، از انگيزه‌هاي فردي تا ضعف زيرساخت‌ها و ناکارآمدي روش‌هاي تدريس، بررسي کرده است.اين کارشناس، افت تحصيلي دانش‌آموزان را پديده‌اي چندوجهي مي‌داند که در سه محور اصلي قابل بررسي است: - انگيزه تحصيلي پايين: به گفته او،»بسياري از دانش‌آموزان انگيزه لازم براي ادامه تحصيل ندارند. آنان چشم‌انداز روشني از آينده تحصيلي خود نمي‌بينند و ارتباطي ميان کيفيت زندگي آينده و تحصيلات در کشور احساس نمي‌کنند. اين بي‌انگيزگي سبب مي‌شود دانش‌آموزان نه براي مطالعه دروس غيرجذاب، نه براي حضور در کلاس‌هاي غيرجذاب، و نه براي تحصيلاتي که آينده اميدوارکننده‌اي ندارد، انگيزه‌اي داشته باشند.«
- محتواي غيرجذاب کتاب‌هاي درسي: داوري تأکيد مي‌کند: »محتواي آموزشي موجود توانايي جذب دانش‌آموزان را ندارد. کتاب‌هاي درسي فاقد جذابيت لازم هستند و همين امر موجب مي‌شود دانش‌آموزان علاقه‌اي به مطالعه و يادگيري نشان ندهند.«- روش‌هاي تدريس فرسوده و سنتي: «شيوه‌هاي تدريس کهنه و غيرجذاب، انگيزه دانش‌آموزان را بيش از پيش کاهش داده است. اين روش‌ها سال‌هاست بدون تغيير باقي مانده و نتوانسته‌اند خود را با نيازهاي نسل جديد هماهنگ کنند.«به باور داوري، عملکرد تحصيلي دانش‌آموزان سال به سال کاهش يافته و تعطيلي‌هاي اخير اين روند را تشديد کرده است. مدارس از روال نسبي خود خارج شده‌اند، خانواده‌ها دچار بي‌برنامگي شده‌اند و اين بي‌برنامگي‌ها افت تحصيلي را عميق‌تر کرده است.
آموزش مجازي در مقاطع پايين‌تر ناکارآمد است
يکي از محورهاي مهم صحبت‌هاي اين کارشناس آموزش، بررسي کارآمدي آموزش مجازي در مقاطع مختلف تحصيلي است. او معتقد است که آموزش غيرحضوري هرچه در سنين پايين‌تر اجرا شود، ناکارآمدتر خواهد بود: »در مقطع ابتدايي، به‌ويژه پايه‌هاي اول تا سوم، آموزش غيرحضوري بسيار ضعيف عمل کرده و افت تحصيلي در اين مقاطع بيشتر نمود پيدا کرده است. به عبارتي، در مقاطع پايين‌تر تحصيلي، اين ناکارآمدي بيشتر خود را نشان مي‌دهد، زيرا کودکان نياز بيشتري به تمرکز و تعامل حضوري دارند.«
او هم‌چنين اضافه مي‌کند:»ضعف زيرساخت‌هاي اينترنت و سامانه‌هاي آموزشي نيز مشکل را دوچندان کرده است. تنها تعداد محدودي از مدارس و خانواده‌ها به امکانات مناسب دسترسي دارند و بخش بزرگي از دانش‌آموزان عملاً از آموزش غيرحضوري محروم مي‌شوند.
حتي دانش‌آموزاني که از امکانات و سامانه‌هاي مناسب برخوردارند، در محيط غيرجدي خانه تمرکز لازم براي يادگيري را پيدا نمي‌کنند. در اين ميان، کلاس‌هاي غيرحضوري تنها مي‌توانند نقش مکمل داشته باشند و هرگز جايگزين آموزش حضوري نمي‌شوند.«
از طرفي، تعطيلي‌هاي پي‌درپي مدارس نيز مزيد بر علت شده است. داوري توضيح مي‌دهد: «اين تعطيلي‌ها باعث بي‌برنامگي خانواده‌ها و مدارس شده و روند افت تحصيلي را تشديد کرده است. در شرايطي که نظام آموزشي ناکارآمد است و محتواي درسي و روش‌هاي تدريس جذابيت ندارند، تعطيلي‌هاي مکرر مدارس ضربه‌اي مضاعف به کيفيت آموزش وارد کرده‌اند.«
هنرستاني‌ها کلاس‌هاي مجازي را جدي نمي‌گيرند
داوري در ادامه به وضعيت دانش‌آموزان هنرستاني اشاره مي‌کند و مشکلات آنان را جدي‌تر از ساير مقاطع مي‌داند: «واحدهاي عملي و کارگاهي هنرستان‌ها مبتني بر تجربه، آزمايش و خطا هستند. در فضاي غيرحضوري، اين واحدها عملاً از معنا تهي مي‌شوند. حتي اگر پلتفرم‌هاي قوي و امکانات اشتراک‌گذاري فيلم و تصوير وجود داشته باشد، باز هم کيفيت آموزش افت مي‌کند، زيرا دانش‌آموزان بايد درگير موقعيت عملي شوند. از همين رو، بسياري از دانش‌آموزان هنرستاني، کلاس‌هاي غيرحضوري را جدي نمي‌گيرند و در آنها شرکت نمي‌کنند.»
اين کارشناس توضيح مي‌دهد: «بر اساس بررسي‌هاي تجربي، حتي در بهترين مدارس و شرايط، حداکثر 50 درصد دانش‌آموزان حضور جدي در کلاس‌هاي غيرحضوري دارند. اين رقم در سطح عمومي مدارس به کمتر از 30 درصد و در هنرستان‌ها به زير 20 درصد کاهش مي‌يابد. با اين تفاسير، هرچه واحدها عملي‌تر باشند، کارآمديِ آموزش غيرحضوري کاهش و افت عملکرد تحصيلي افزايش مي‌يابد.«
راهکارهاي پيشنهادي براي کاهش آسيب‌ها
داوري راهکارهايي براي کاهش آثار منفي آموزش مجازي و تعطيلي‌هاي مکرر ارائه مي‌دهد: - استفاده از محتواي آموزشي آفلاين: خانواده‌ها و دانش‌آموزان مي‌توانند از محتواي آفلاين بهره‌مند شوند و برنامه اختصاصي خود را داشته باشند، بدون آنکه اميد زيادي به مدارس و آموزش و پرورش داشته باشند. در همين نظام آموزشي ناکارآمد، برخي دانش‌آموزان و خانواده‌ها جدي‌تر عمل مي‌کنند و آينده خود را با چشم‌انداز تحصيلي گره زده‌اند. براي اين گروه، داشتن برنامه اختصاصي و بهره‌گيري از محتواي آفلاين بسيار مؤثر است.
- بهره‌گيري از معلمان خصوصي: آن دسته از دانش‌آموزاني که امکان دسترسي دارند، مي‌توانند از معلمان خصوصي استفاده کنند.
- تشکيل کلاس‌هاي حضوري گروهي: دوستان و دانش‌آموزاني که خانه‌هايشان نزديک به يکديگر است، مي‌توانند کلاس‌هاي حضوري گروهي تشکيل دهند و دروس را با هم تمرين کنند؛ حتي بهره‌گيري از مدرس خصوصي براي اين گروه‌ها مفيد است؛ تا هزينه‌ها کاهش يابد و کيفيت آموزش افزايش پيدا کند. به گزارش آراز آذربايجان به نقل از خبرآنلاين،اين کارشناس تأکيد مي‌کند که در نظام آموزشي ناکارآمد فعلي، خانواده‌ها و دانش‌آموزان بايد نقش فعال‌تري در جبران کمبودها ايفا کنند و تنها با اتکا به مدارس نمي‌توان انتظار بهبود داشت.