چاقوسازي خوي ميراث چندصدساله در انتظار حمايت و احيا

شهرستان خوي به واسطه پيشينه تاريخي و فرهنگي خود، همواره يکي از مراکز مهم هنرهاي سنتي در شمال‌غرب کشور بوده است. بازار تاريخي و سرپوشيده خوي با قدمتي بيش از 500 سال، راسته‌هاي متعددي همچون دميرچي‌بازار، مسگر بازار، حلبي‌سازان و فرش‌فروشان را در خود جاي داده و از ديرباز محل فعاليت صنعتگران و هنرمندان اين شهر بوده است.در ميان هنرهاي سنتي اين بازار، چاقوسازي جايگاه ويژه‌اي دارد. هنري که نسل به نسل در خانواده‌هاي استادکاران منتقل شده و هنوز نيز با وجود مشکلات فراوان، توسط معدودي از هنرمندان ادامه يافته است.
جواد ابوالحسن‌اوغلي، دارنده نشان ملي مهارت و نشان ملي کيفيت صنايع‌دستي در رشته چلنگري و ساخت دسته‌هاي شاخي و چاقو سازي، از جمله استادکاراني است که سال‌هاست در حجره‌ اي اجاره اي به ساخت انواع چاقوهاي سنتي مشغول است.
وي با بيان اينکه اين هنر را از پدران خود آموخته است، گفت: ساخت هر چاقو حاصل سال‌ها تجربه و دانش سنتي است و کيفيت محصول به انتخاب نوع فولاد، شيوه آبکاري، پرداخت تيغه و ساخت دسته بستگي دارد.ابوالحسن‌اوغلي خاطرنشان کرد: براي ساخت تيغه، از فولادهايي با درجه سختي متفاوت استفاده مي‌کنيم و روش آبکاري نيز بر پايه ترکيبي از ده‌ها نوع گياه، روغن و مواد طبيعي انجام مي‌شود که از گذشته در خانواده ما به صورت سينه‌ به‌ سينه منتقل شده است.
وي با اشاره به اينکه توليدات اين کارگاه شامل چاقوهاي آشپزخانه، قصابي، کشاورزي و جيبي است، اظهار کرد: دسته بيشتر محصولات از چوب، شاخ گاوميش و مواد مقاوم ساخته مي‌شود و براي زيبايي و ارزش هنري برخي آثار نيز از نقره استفاده مي‌کنيم.اين هنرمند صنايع‌دستي با گلايه از کمبود حمايت‌ها گفت: اگرچه از طريق بنياد برکت و بنياد علوي تسهيلاتي دريافت کرده‌ايم اما براي توسعه کارگاه‌ها، آموزش هنرجويان و حفظ اين هنر نيازمند حمايت بيشتر دستگاه‌هاي متولي هستيم.
وي نبود برنامه منسجم براي آموزش نسل جوان را از مهم‌ترين دغدغه‌هاي اين حرفه دانست و افزود: اگر انتقال اين دانش به نسل جديد مورد توجه قرار نگيرد، بخشي از ميراث ارزشمند خوي در معرض فراموشي قرار خواهد گرفت.
رئيس اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع‌دستي خوي نيز با اشاره به اهميت صيانت از ميراث فرهنگي ناملموس گفت: چاقوسازي سنتي خوي به عنوان يکي از عناصر ارزشمند ثبت‌شده ميراث ناملموس، نمادي از دانش بومي، مهارت فني و هويت فرهنگي اين منطقه است.
رضا بايرام‌زاده افزود: حفاظت از اين ميراث تنها به ثبت آن محدود نمي‌شود، بلکه شناسايي و مستندسازي شيوه‌هاي ساخت، حمايت از استادکاران، آموزش نسل جوان و معرفي اين هنر در نمايشگاه‌ها و رويدادهاي فرهنگي از مهم‌ترين برنامه‌هاي پاسدارانه در اين حوزه است.وي اظهار کرد: در استان آذربايجان‌غربي 14 عنصر ميراث فرهنگي ناملموس وجود دارد که برخي از آن‌ها مانند کشتي سنتي آشيرما، ريشه در فرهنگ و آيين‌هاي مردم خوي دارند و براي حفظ اين ميراث، برنامه‌هايي همچون مستندسازي، توليد محتواي فرهنگي، برگزاري جشنواره‌ها، چاپ کتاب و حمايت از پژوهش‌هاي دانشگاهي در دستور کار قرار دارد.
رئيس اداره ميراث فرهنگي خوي تأکيد کرد: حمايت از هنرمندان از طريق اعطاي تسهيلات کم‌بهره، تجليل از استادکاران و ايجاد زمينه عرضه و فروش محصولات مي‌تواند نقش مؤثري در تداوم هنرهاي سنتي و حفظ ميراث ناملموس منطقه داشته باشد.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايرنا، چاقوسازي سنتي خوي از هنرهاي ديرينه اين شهرستان است که سابقه آن به دوره صفويه و حتي پيش از آن نسبت داده مي‌شود و همچنان در تعدادي از کارگاه‌هاي سنتي بازار تاريخي خوي ادامه دارد، هنري که استمرار آن نيازمند حمايت، آموزش و معرفي هرچه بيشتر به نسل‌هاي آينده است