نگاهي به کتاب دانشنامه موسيقي عاشيقي مکتب اروميه

به گزارش آرازآذربايجان، آن را »کتابي جديد« گفتم از آن جهت که در واقع به لحاظ موضوع »جديد« است. زيرا اين نخستين کتاب انحصاري در معرفي طيفي از هنرمندان مردمي جغرافياي استان آذربايجان غربي يعني »عاشيق«ها تاليف شده است. و نويسنده پرتلاش آقاي »داريوش عليزاده« خود هم کارشناس موسيقي است و هم مهم¬تر از آن، طي سالهاي متمادي کارگذار و مسئول اجرايي محافل رسمي اين هنرمندان و کانون عاشيقهاي آذربايجان از مهر ماه سال 1389 در حوزه هنري استان آذربايجان غربي و شهر عاشيق¬پرور اروميه بوده و بنده خودم همراه استاد »عاشيق علي کريمي قره آغاج«از آغاز اين کانون تا مدت شش سال تمام مجري اين کانون بوده¬ام و جريان هنر عاشيقهاي استان را به چشم ديده¬ام و با تک تک اين هنرمندان و دغدغه¬هاي مولف هنرشناس کتاب از نزديک ، آشنايي دارم. مولف محترم کتاب «دانشنامه موسيقي عاشيقي مکتب اروميه» واقعاً دغدغه موسيقي و هنر عاشيقي دارد، با زير و بم اين هنر آشناست و در تأليف کتاب هم همه را مد نظر قرار داده است.
کتاب با دو ديدگاه متفاوت خوانده و بررسي مي شود يکي ديدگاه هنرشناسانه و منتقدانه توسط اهل هنر و انديشه و اهالي موسيقي. دوم ديدگاه آشنايي صرف با موضوع کتاب توسط عموم علاقه¬مندان.
اگر از ديدگاه نخست و از چشم اهل نظر به کتاب بنگريم احتمالاً با نکاتي ريز يا درشت روبرو شويم و نقاط ضعف و قوتي به چشم آيد.
بزرگترين نقطه قوت کتاب اين است که نويسنده مشاهدات خود از عاشيقهاي معاصر و زنده را نوشته و کتاب بيش از آنکه يک تحقيق کتابخانه¬اي و گوشه هاي باشد، تحقيق ميداني و نوعي روايت است و ارزش روائي دارد.
کتاب بدون بخش بندي يا فصل بندي مرسوم ديگر کتابها و دانشنامه ها و بدون اسم¬گذاري، در دو بخش تنظيم شده: ابتدا ارائه و توضيح مفاهيم اصطلاحات مرتبط با هنر عاشيقي مثل مفهوم و هويت عاشيق، »هاوالار«(آهنگها و مقامهاي موسيقي مکتب عاشيقي اروميه)، هلال و ستاره در اين مکتب، داستانهاي شفاهي ساري و جاري در زبان عاشيقها، کوک کردن ساز و قوپوز، انواع قالبهاي پرکاربرد شعر در هنر عاشيقي و ... و در اين قسمت، ارائه اطلاعاتي ارزشمند از قهوه خانه¬هاي سنتي آمده که در واقع سالن اجراي هنر عاشيقي و محل اجتماع و پاتوق اين هنرمندان و علاقه مندان بوده و الان متاسفانه خيلي کم رونق شده و بلکه منسوخ مي شود.
بخش دوم از ص 107 تا 236 به معرفي 85 نفر از مشهورترين، تأثيرگذارترين و فعال ترين عاشيقهاي استان آذربايجان غربي و اروميه اختصاص يافته است، از جمله دوللو مصطفي (عاشيق عارف مذاق دو قرن پيش) تا معروفترين عاشيقهاي معاصر مثل مرحوم عاشيق درويش وهاب¬زاده، شادروان استاد عاشيق محمدحسين دهقان و ... حتي عاشيقهاي جوان.
صفحاتي از پايان کتاب هم شامل تصاويري از عاشيقها و معرفي مولف و فعاليتهاي وي در عرصه هنر عاشيقي مي¬شود.
نتيجه گيري کلي که به باور بنده در يک نگاه گذرا از کتاب »دانشنامه موسيقي عاشيقي مکتب اروميه« تاليف دوست فرهيخته و فعال هنري جناب استاد داريوش عليزاده مي گيريم، اين است که کتاب در موضوع خود خيلي مفيد است و مي تواند هم براي آشنايي عموم مردم با اين موضوع و هم براي مراجعه و استناد اهل تحقيق، منبع خوبي باشد.
اما اينکه آيا مي¬توان نام »دانشنامه« (به همان مفهوم معهود علمي »دانشنامه«، »دائرة المعارف«، »موسوعه«، » Ensklopedia«) بر آن نهاد يا نه؛ يا مثلا »دانشنامه مختصر« ناميد، جاي تأمل است. به نظر اين ناچيز، مي¬توان اين کتاب را »طرح¬نامه¬اي« براي تدوين يک دانشنامه کامل با اصول خاص و اسلوب علمي دانشنامه¬نگاري در موضوع خودش دانست و البته براي رسيدن به اين مقصد کتاب آقاي عليزاده گام نخست و مهم بشمار مي¬رود از باب اينکه گفته اند: الفضلُ لِلمُتقدّم.