کاهش نرخ بيکاري اميدوارکننده نيست

اين ابراز تعجب در حالي است که نرخ مشارکت اقتصادي نيز در اين مدت کاهش نيافته و به ميزان بسيار اندکي افزايش نيز داشته است؛ لذا به نظر نمي‌رسد که اين کاهش نرخ بيکاري از طريق کاهش نرخ مشارکت اقتصادي محقق شده باشد. اينگونه ابهامات، صحت آمارهاي اشتغال منتشر شده از سوي مرکز آمار را با شائبه‌هايي همراه کرده است. با اين وجود، برخي کارشناسان اقتصادي و متخصصين حوزه بازار کار، بر اين باور هستند که اين آمار بايد از منظر »کيفي« (و نه از نظر عددي و کمّي) مورد ارزيابي قرار گيرد و به عبارت بهتر، کيفيت مشاغل جديد ايجاد شده مورد ادعا، نسبت به گذشته مورد سنجش دقيق‌تر قرار گيرد تا بدانيم در طي يکسال گذشته چه اتفاقي براي بازار کار افتاده است. زهرا کريمي (کارشناس اقتصاد اشتغال) در اين رابطه توضيح داد: ابتدا بايد اين را توضيح داد وقتي نرخ بيکاري نسبت به سال گذشته کم شده و نرخ مشارکت اقتصادي نيز به ميزان اندکي بالا رفته است، به معناي افزايش عرضه نيروي کار و همچنين افزايش پاسخ مثبت بازار کار به افزايش عرضه نيروي کار (ناشي از بالا رفتن نرخ مشارکت اقتصادي) است. کاهش شکاف بين عرضه نيروي کار و تقاضاي نيروي کار (که همان کاهش نرخ بيکاري است) محقق شده و اين پديده اقتصادي، چند تحليل در بين متخصصان ايجاد خواهد کرد. اين کارشناس اقتصاد تاکيد کرد: اکنون هيچ آماري موجود نيست که بتواند تصوير خوش‌آيندي از آينده اقتصاد ايران به نمايش بگذارد. بازار کار بر بستر تغييرات وضعيت بنگاه‌هاي اقتصادي شکل مي‌گيرد. اگر بنگاه‌ها سرمايه‌گذاري خود را افزايش داده و کار خود را توسعه داده و فضاهاي جديدي براي کار خلق کرده و ظرفيت زماني و مکاني و شدت کار خود را افزايش دهند، امکان استخدام بيشتر و اشتغال آفريني مهيا مي‌شود. در چنين شرايطي اقتصاد کشور بايد خوب کار کند و با رشد اقتصادي، شاهد افزايش اشتغال در بازار کار باشيم. اما اگر اقتصاد ما بد کار کند و شاهد افت نرخ رشد اقتصادي و افزايش هزينه شرکت‌ها و بنگاه‌ها باشيم، اتفاق ديگري در حال وقوع است؛ حال چگونه است که ما رشد اشتغال را در آمارها مي‌بينيم. کريمي تصريح کرد: از سه ماهه سوم سال 1403 تاکنون ما با روند کاهش شديد رشد اقتصادي رو به رو هستيم و براي سه ماهه اول سال جاري، انتظار رشد اقتصادي منفي داريم. وقتي شما درگير جنگ، خاموشي و بحران اقتصادي هستيد، قاعدتاً در اين فضا تمام تلاش دولت‌ها کنترل اوضاع است و رونق اقتصادي در چنين فضايي دور از انتظار خواهد بود. اگر غير از اين باشد، شاهد معجزه‌اي خواهيم بود که هنوز در هيچ اقتصادي در دنيا مشاهده نشده و کشور ما نيز در اين زمينه مستثني نيست.
او تاکيد کرد: به نظر مي‌رسد که از سه ماهه آخر سال 1403 و سه ماهه اول سال 1404 وضع اقتصادي ما بسيار بدتر شده باشد. در اين شرايط اگر روند بيکاري نزول باشد، ممکن است در تابستان بطور ناگهاني شاهد تعديل نيرو باشيم و بايد انتظار داشته باشيم که اخبار پراکنده‌اي که اين روزها درباره تعديل گسترده نيروي کار شنيديم، در ارقام منتشر شده فصل تابستان متجلي شوند. عضو هيات علمي دانشگاه الزهرا خاطرنشان کرد: تحليل ديگري که شايد به واقعيت نزديک‌تر باشد، اين است که در اين ايام سخت اقتصادي، افرادي که طي يکسال اخير بيکار شدند، به مشاغل ديگري در سطحي بسيار نازل تر روي آورده باشند. به هرحال نمي‌توان انتظار داشت افرادي که کار قبلي خود را از دست مي‌دهند، بيکار بمانند. افراد در اين شرايط خطير اقتصادي که نمي‌توان به راحتي از جيب خانواده و پس‌انداز ناچيز خرج کرد، به هر شغل و کاري تن مي‌دهند اما هر کاري، »کار« نيست!
وي با اشاره به رشد شديد تعداد فرصت‌هاي شغلي غيررسمي و مشاغل سياه و نامولد گفت: ما در طي يکسال اخير باز هم در حاشيه شهرها شاهد افزايش دستفروشان سابقاً شاغل، رانندگان تاکسي‌هاي اينترنتي اعم از اتومبيل يا موتورسيکلت، مشاغل اينترنتي و خرده‌دلالي‌هاي نامولد در حوزه رمز ارز، فروشگاه‌هاي اينترنتي و ساير مشاغل واسطه‌اي و غيررسمي سياه بوده ايم. بخشي از کارگران اخراجي نيز ممکن است از محيط‌هاي کار رسمي اخراج و به کارگاه‌هاي غيرقانوني، زيرپله‌اي و غيررسمي رفته باشند و باوجود خروج از بخش رسمي بازار کار، بازهم ابراز شاغل بودن کنند و اين اشتغال در آمارها منعکس شود. کريمي اضافه کرد: اگر اقتصادي خوب کار نمي‌کند و در عين حال شما شاهد افزايش اشتغال يا عدم تغيير نرخ بيکاري است، در آن صورت اتفاقي که به‌طور قطع رخ داده اين است که عموم مردم و شاغلين از مشاغل با کيفيت و با ارزش افزوده بالا، به سمت مشاغل بي‌کيفيت و خدماتي سطح پايين و غيررسمي با ارزش افزوده پايين حرکت کرده اند. وقتي رشد اقتصادي چيزي بگويد که رشد بازار کار خلاف آن را بگويد، يعني در حوزه کيفيت نيروي کار و کيفيت مشاغل، تغييرات منفي حاصل شده است. اين روند در گذشته نيز در اقتصاد ايران مشاهده شده است.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از ايلنا،اين اقتصاددان ادامه داد: اتفاقي که در عمل براي متوليان بازار کار کشور رخ داده اين است که آنان حفظ اشتغال را به قيمت کاهش جدي نرخ بهره‌وري و افزايش اقتصاد نامولد، در اولويت قرار داده اند. اين اتفاقي است که مدتي است به عنوان يک پديده در اقتصاد ايران رقم خورده و اراده‌اي براي تغيير اين روند وجود ندارد.