چالش فرسودگي ماشين‌آلات صنعت چاپ يعني دست کوتاه ايران از بازار جهاني

صنعت چاپ، به‌عنوان بازوي پنهان بسياري از صنايع مادر، ازجمله صنايع غذايي، دارويي، بهداشتي، امنيتي، و صادراتي شناخته و در کشورهايي با رويکرد توسعه‌محور، سرمايه‌گذاري هدفمند در بخش چاپ، به منزله تضمين کيفيت عرضه و تقويت برندينگ ملي تلقي مي‌شود.
با اين حال، در ايران، چالش نوسازي ماشين‌آلات چاپ به يکي از موانع اصلي رشد و توسعه اين صنعت بدل شده است؛ چالشي که نه تنها کيفيت خدمات چاپي را پايين نگه داشته، بلکه مزيت رقابتي ايران در بازارهاي صادراتي را نيز به‌شدت کاهش داده است.
طي سال‌هاي اخير افزايش قيمت دستگاه‌هاي چاپ نو و مدرن، به ويژه براي واحدهاي کوچک و متوسط، مانع رديف اول نوسازي شناخته مي‌شوند، از سوي ديگر دسترسي ضعيف به تسهيلات بانکي با شرايط مناسب، مانند نرخ سود اندک و دوره بازپرداخت بلندمدت، نوسازي را براي بسياري از چاپخانه‌ها غيرممکن کرده است.
علاوه بر اين با توجه به اينکه بسياري از دستگاه‌هاي چاپ در ايران فرسوده و قديمي هستند و چاپخانه‌ها توان پرداخت هزينه‌هاي سنگين نوسازي را ندارند و همچنان از دستگاه‌هاي قديمي استفاده مي‌کنند، به مرور کيفيت و سرعت توليد چاپخانه‌ها تحت تأثير قرار گرفته است. همين موضوع بهانه‌اي شد تا با مهدي عظيمي، فعال و کارشناس صنعت چاپ به گفت‌وگو بنشينيم. او در اين مصاحبه با بيان اينکه صنعت چاپ، نيازمند نگاهي آينده‌نگرانه است، خواستار تدوين دستورالعمل‌هايي شفاف براي ارزيابي فني دستگاه‌هاي دست دوم شد، به گفته او در اين صورت مي‌توان بخش بزرگي از صنعت چاپ ايران را با هزينه‌اي کمتر، نوسازي کرد.
بسياري از کارشناسان صنعت چاپ بر اين باورند که واردات ماشين‌آلات هزينه‌هاي سنگيني دارد؛ تجربه شما در اين حوزه چيست و آيا چنين موضوعي صحت دارد؟
ورود به بازار چاپ صادرات‌محور بدون بهره‌مندي از ماشين‌آلات مدرن در عمل امکان‌پذير نيست. به‌عنوان نمونه، دستگاه Heidelberg Speedmaster SX 102 توليد سال 2023، که يکي از شاخص‌ترين تجهيزات چاپ افست در دنياست، قيمتي بين 250 تا 350 هزار دلار دارد. با احتساب نرخ ارز نوساني در ايران (65 تا 100 هزار تومان)، صرفاً هزينه خريد دستگاه به قيمت بين 16 تا 25 ميليارد تومان مي‌رسد. اين عدد، تنها بخشي از ماجراست؛ زيرا به آن بايد هزينه‌هاي حمل‌ونقل دريايي، بيمه، گمرک، نصب، آموزش اپراتور، خدمات پس از فروش و قطعات يدکي را نيز اضافه کرد. در بسياري از موارد، اين هزينه‌ها، معادل 30 تا 50 درصد قيمت اصلي دستگاه را تشکيل مي‌دهند.
به نظر مي‌رسد، فاصله نگران‌کننده‌اي با کشورهاي همسايه داريم.
براي درک بهتر جايگاه ايران، مقايسه‌اي با کشورهايي چون ترکيه و امارات ضروري است. در ترکيه، دولت با ارائه مشوق‌هاي صادراتي، وام‌هاي کم‌بهره، و حذف ماليات بر واردات ماشين‌آلات توليدي، زمينه‌اي براي نوسازي پيوسته واحدهاي چاپي فراهم کرده است. در نتيجه، خدمات چاپي در اين کشور نه‌تنها باکيفيت‌تر است، بلکه هزينه تمام‌شده پايين‌تري نيز دارد.
در امارات نيز شرکت‌هاي چاپي به راحتي به جديدترين تکنولوژي‌ها از برندهاي معتبر اروپايي و آسيايي دسترسي دارند. اين موضوع موجب شده تا دبي و شارجه به قطب‌هاي منطقه‌اي چاپ تجاري، بسته‌بندي و چاپ امنيتي تبديل شوند. در مقابل، در ايران، شرکت‌هاي چاپي کوچک و متوسط به دليل ناتوانايي تأمين نقدينگي يا نبود امکان دسترسي به تسهيلات ارزي مناسب، ناچار به استفاده از ماشين‌آلات فرسوده و بعضاً مستهلک هستند.
تجربه نشان داده است که به‌روز نبودن ماشين‌آلات چاپ اثرات منفي بر کيفيت خدمات چاپي، همچنين صادرات صنعت چاپ به‌خصوص صادرات غيرنفتي دارد، اين روند معمولاً چگونه رخ مي‌دهد؟
ضعف در کيفيت چاپ، به‌ويژه در حوزه بسته‌بندي، مستقيماً بر صادرات غيرنفتي ايران تأثير مي‌گذارد. موارد متعددي گزارش شده که خريداران خارجي، به دليل ضعف طراحي يا کيفيت بسته‌بندي محصولات ايراني، از عقد قرارداد يا تمديد همکاري سر باز زده‌اند. به‌طور خاص، در صادرات خشکبار، مواد غذايي، شيريني، و حتي داروهاي گياهي، بسته‌بندي ضعيف، يکي از مهم‌ترين عوامل بازدارنده صادرات به شمار مي‌رود؛ اين در حالي است که در بسياري از موارد، کيفيت خود محصول مطلوب است اما بسته‌بندي نهايي، مانع رقابت در بازار جهاني مي‌شود.
يافتن راهکاري براي برون‌رفت از اين فرسودگي موجب شده امروز بيش از 85 درصد دستگاه‌هاي چاپ فرسوده شوند اما اکنون مسير واردات دستگاه‌هاي چاپ چگونه است و محدوديت‌ها و مجوزهاي آنچه طريقي را طي مي‌کند؟
اکنون واردات ماشين‌آلات چاپ مستعمل با سال ساخت بيش از 5 سال، طبق ضوابط وزارت صمت و گمرک، ممنوع است. با اين حال، بسياري از دستگاه‌هاي چاپ باکيفيت (به‌ويژه آلماني، سوئيسي و ژاپني) حتي با عمر 6 تا 8 سال، همچنان عملکرد بسيار خوبي دارند و در بسياري کشورها به‌عنوان گزينه‌هاي اقتصادي وارد بازار مي‌شوند. در صورت بازنگري در اين محدوديت و تدوين دستورالعمل‌هايي شفاف براي ارزيابي فني دستگاه‌هاي دست دوم، مي‌توان بخش بزرگي از صنعت چاپ ايران را با هزينه‌اي کمتر، نوسازي کرد.
با چندبرابر شدن نرخ ارز در 10 سال گذشته، دست صاحبان اين صنعت از ماشين‌آلات خارجي کوتاه شده است، فکر مي‌کنيد اکنون بهترين راهکار براي سرمايه‌گذاري هوشمندانه براي به‌روزرساني صنعت چاپ چيست؟
صنعت چاپ نيازمند نگاهي آينده‌نگرانه است؛ نه صرفاً به‌عنوان خدمات جانبي، بلکه به‌عنوان زيرساخت کليدي توسعه صادرات. ايجاد مشوق‌هاي مالي براي نوسازي تجهيزات، اعطاي معافيت‌هاي گمرکي به واردکنندگان دستگاه‌هاي نو يا استاندارد، ارائه تسهيلات خريد ريالي يا ارزي، و تشکيل صندوق توسعه صنعت چاپ، ازجمله اقداماتي است که مي‌تواند اين صنعت را از رکود فعلي خارج کند. علاوه بر اين، بايد فرهنگ‌سازي لازم براي استفاده از خدمات چاپي باکيفيت، به‌ويژه در صنايع غذايي، دارويي و صادراتي محقق شود. تقاضا براي کيفيت، به مرور زمان، خود به محرک نوسازي تبديل خواهد شد. نبايد فراموش کنيم که بازار جهاني، به‌خصوص در حوزه بسته‌بندي، روزبه‌روز رقابتي‌تر مي‌شود و در اين ميان کشورهايي موفق خواهند بود که نه‌تنها محصولي باکيفيت توليد کنند؛ بلکه آن را در قالبي حرفه‌اي و قابل اعتماد عرضه کنند.
به گزارش آرازآذربايجان به نقل از ايبنا، ايران، با داشتن منابع انساني مستعد و باتجربه در حوزه چاپ، با حل چالش نوسازي ماشين‌آلات، مي‌تواند سهم قابل‌توجهي از بازار منطقه‌اي و حتي جهاني را از آن خود کند. سرمايه‌گذاري امروز در صنعت چاپ، تضمين‌کننده برند ملي فردا است.
.Arazazarbaiijan.farhangi@gmail.com