چاره‌انديشي نشود بحران آب تبديل به فاجعه‌ مي شود

امروز بحران آب ديگر نه يک هشدار دور و نه پيش‌بيني کارشناسي، بلکه واقعيتي تلخ و ملموس است که زندگي ميليون‌ها ايراني را تحت تأثير قرار داده است. بحران کم‌آبي حالا به شکلي فراگير در سراسر کشور گسترده شده و آثار آن را مي‌توان در کوچک‌ترين جزئيات زندگي روزمره مردم مشاهده کرد؛ از کاهش فشار آب در خانه‌ها گرفته تا افت توليد محصولات کشاورزي، خشکي مراتع و مهاجرت اجباري روستاييان.
در جنوب کشور، جايي که زماني رودخانه‌ها جريان داشتند و نخلستان‌ها سرسبز بودند، اکنون بسياري از منابع آبي يا کاملاً خشک شده‌اند يا با کمترين دبي در حال احتضارند.
در مرکز ايران، وضعيت سدها نگران‌کننده است؛ گزارش‌ها نشان مي‌دهد بسياري از سدهاي بزرگ کشور در حال حاضر کمترين ميزان ورودي آب را در دهه‌هاي اخير تجربه مي‌کنند. قنات‌هايي که روزگاري منبع حيات روستاها بودند، يکي پس از ديگري از کار افتاده‌اند و زمين‌هاي کشاورزي بسياري ترک برداشته و تبديل به کانون گردوغبار شده‌اند.
در برخي مناطق، روستاها ديگر به هيچ منبع آبي پايدار دسترسي ندارند و تنها از طريق تانکرهاي آبرسان سيار تأمين مي‌شوند. اين وضعيت نه‌تنها کرامت انساني ساکنان اين مناطق را زير سؤال برده، بلکه ساختار اقتصادي و اجتماعي آن‌ها را نيز دچار اختلال کرده است. کشاورزان بسياري زمين‌هاي خود را رها کرده‌اند و دامداران ديگر نمي‌توانند گله‌هاي خود را سيراب کنند. فشار ناشي از بحران آب، در بسياري از استان‌ها، به بروز تنش‌هاي اجتماعي نيز دامن زده است.
از سوي ديگر، ادامه روند فعلي و بي‌توجهي به مديريت علمي منابع آب، مي‌تواند کشور را با بحراني امنيتي روبه‌رو کند. کاهش بارندگي، تغييرات اقليمي، برداشت بي‌رويه از منابع زيرزميني و عدم بازنگري در الگوهاي مصرف، همگي در شکل‌گيري اين بحران نقش داشته‌اند. اکنون بيش از هر زمان ديگري، ضرورت يک برنامه جامع، هماهنگ و علمي براي نجات منابع آبي کشور احساس مي‌شود؛ برنامه‌اي که نه بر اساس مصلحت‌هاي کوتاه‌مدت، بلکه با نگاه به آينده و بر مبناي توسعه پايدار تدوين شده باشد.
آب پايتخت در پايين ترين سطح 100 سال اخير
در همين رابطه، شرکت آبفاي استان به تازگي اعلام کرده است که ذخاير سدهاي تأمين‌کننده آب پايتخت در پايين‌ترين سطح خود طي 100 سال اخير قرار دارند. اين بحران عميق ناشي از پنج سال خشکسالي مداوم و کاهش شديد بارندگي در سال آبي جاري است، شرايطي که در 60 سال گذشته سابقه نداشته است. کاهش منابع آب سدها مستقيماً فشار بر شبکه آبرساني را افزايش داده و منجر به افت محسوس فشار آب در بسياري از مناطق شهري شده است.
شرکت آبفا با انتشار اطلاعيه‌اي به ساکنان مجتمع‌هاي مسکوني چندطبقه که فاقد مخزن و پمپ هستند، توصيه کرده است که براي مقابله با کاهش فشار آب، مخازن ذخيره را در طبقات پايين يا زيرزمين نصب و از پمپ‌هاي آب استفاده کنند. اين اقدامات اضطراري، راهکاري موقت براي مديريت بحران است، اما هشدار داده شده که ادامه روند مصرف بي‌رويه و عدم صرفه‌جويي مي‌تواند منجر به بحراني عميق‌تر شود. عبور از اين بحران نيازمند همکاري عمومي، مديريت هوشمندانه مصرف و آمادگي براي شرايط سخت‌تر در آينده است.
عباسپور85 درصد از کل منابع آبي کشور در بخش کشاورزي مصرف مي شود
مجيد عباسپور، کارشناس منابع آب، بحران فعلي آب در ايران را نتيجه‌اي از مديريت نادرست منابع و فقدان هماهنگي ميان بخش‌هاي مختلف مي‌داند.
به گفته او، بخش کشاورزي با مصرف حدود 85 درصد از کل منابع آبي کشور، محور اصلي بحران است، اما سياست‌گذاري‌ها عمدتاً بر صرفه‌جويي در بخش خانگي متمرکز شده‌اند که تنها 8 درصد مصرف آب را شامل مي‌شود.
عباسپور به مشکلات ساختاري کشاورزي نيز اشاره مي‌کند؛ از جمله پراکندگي زمين‌هاي کشاورزي، الگوي کشت نادرست و فقدان برنامه‌ريزي منسجم در توليد محصولات کشاورزي. به‌عنوان نمونه، توليد بي‌رويه محصولاتي مانند پياز و سيب‌زميني در برخي سال‌ها موجب هدررفت منابع و انباشت بي‌مصرف اين محصولات شده است. او معتقد است اين مساله ناشي از نبود سياست‌هاي کارآمد در مديريت کشاورزي و بازار است.
عباسپور همچنين کاهش بارش‌ها و تغييرات اقليمي را عامل تشديد بحران مي‌داند، اما تأکيد مي‌کند که عامل اصلي، فقدان مديريت هماهنگ و اجراي ناقص طرح‌هاي انتقال آب و بهره‌وري منابع است. او مي‌گويد طرح‌هاي بزرگي از دهه 60 براي انتقال آب و کنترل منابع مطرح شده، اما به دلايل کمبود بودجه و عدم پيگيري دقيق، اجرا نشده‌اند. او در پايان يادآور مي‌شود که اگر برنامه‌هاي توسعه‌اي به درستي اجرا شوند و اصلاحات جدي در بخش کشاورزي انجام شود، مي‌توان بخش بزرگي از بحران آب را کنترل کرد.
عيسي کلانتري: ما ديگر آب نداريم، تمام منابع را مصرف کرده ايم
عيسي کلانتري، رئيس سابق سازمان حفاظت محيط زيست و از چهره‌هاي شاخص محيط زيستي کشور، نيز ، وضعيت منابع آبي کشور را بحراني‌تر از آنچه تصور مي‌شود توصيف کرده است. وي تصريح کرد: »ما ديگر آب نداريم که توسعه کشاورزي را ادامه دهيم. واقعيت اين است که تمام منابع آبي کشور را مصرف کرده‌ايم.«
کلانتري با اشاره به برداشت‌هاي بي‌رويه از سفره‌هاي زيرزميني اضافه کرد:»هم‌اکنون بيش از 100 ميليارد مترمکعب از آب‌هاي زيرزميني کشور برداشت شده که قابل جبران نيست. منابع آبي کشور ورشکسته شده‌اند.« او به صراحت اعلام کرد که منابع آب مطمئن حتي براي تأمين نيازهاي شرب کشور هم کافي نيستند و در نتيجه آينده‌اي نامطمئن و پرخطر پيش روي کشور است.
وي تاکيد کرد که تغييرات اقليمي نيز شرايط را بحراني‌تر کرده است:»کاهش ميانگين بارندگي‌ها و افزايش دما باعث شده ايران با پديده کم‌آبي شديد و خشکسالي‌هاي مکرر روبرو باشد. ادامه سياست‌هاي توسعه کشاورزي در مناطق خشک به معناي ادامه فاجعه است.«
کلانتري راهکار اصلي را در بازنگري سياست‌هاي آبي کشور مي‌داند و معتقد است بايد برداشت از منابع زيرزميني را به شدت کاهش داد و کشاورزي را به سمت بهره‌وري بالا هدايت کرد، نه افزايش سطح زيرکشت. وي اظهار داشت که هشدارهاي سازمان محيط زيست در سال‌هاي گذشته بارها به دولت‌ها داده شده، اما متأسفانه سياست‌گذاران هنوز به کشاورزي سنتي دل‌بسته‌اند و همين باعث تکرار فاجعه شده است.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از خبرآنلاين، او در پايان سخنان خود تاکيد کرد که بدون اصلاح ساختار تصميم‌گيري و اتخاذ تصميمات قاطع و شجاعانه، بحران آب قابل کنترل نيست و براي مشاهده نتايج اصلاحات بايد منتظر چند دهه آينده باشيم.