نقشه نجات بورس در شرايط جنگي

 اگر مجموعه اين اقدامات به موقع و هماهنگ اجرا شود، بازار سرمايه ايران مي‌تواند نه تنها از بحران عبور کند، بلکه به فرصتي براي رشد دوباره نيز دست يابد.
بازار سرمايه ايران پس از موجي از تحولات سياسي، امنيتي و اقتصادي در پي جنگ 12 روزه ايران و اسرائيل در هفته‌هاي اخير، حالا با چالش‌هايي بسيار فراتر از صرفاً افت شاخص‌ها يا تشکيل صف‌هاي فروش مواجه است.
برخلاف بحران‌هاي متعارف که از دل عملکرد ضعيف شرکت‌ها يا ناکارآمدي سياست‌هاي اقتصادي پديد مي‌آيند، اين‌بار منشأ بحران تنش‌هاي نظامي و فضاي پرابهام ژئوپليتيک است؛ وضعيتي که نه فقط بورس، بلکه کليت اقتصاد را درگير کرده و پيامد‌هاي آن مي‌تواند بلندمدت و عميق باشد. آنچه سبب مي‌شود که تابلوي بورس هنچنان قرمز باشد، احتمال درگيري مجدد است. تحليلگران بازار سرمايه معتقدند آنچه اين‌بار بورس تهران را در معرض سقوط قرار داده، نه صرفاً افت سودآوري شرکت‌ها يا تغييرات نرخ ارز و بهره، بلکه وحشت ناشي از جنگ و عدم اطمينان ناشي از شرايط ژئوپليتيک است. در شرايطي که آينده سياسي و امنيتي کشور در هاله‌اي از ابهام قرار دارد، تصميم‌گيري براي سرمايه‌گذاران به‌مراتب دشوارتر مي‌شود.
رفتار بورس در هفته‌هاي اخير به‌خوبي نشان داده که فعالان بازار به‌جاي تحليل دقيق وضعيت بنيادي شرکت‌ها، بيش از هر چيز به شايعات و اخبار سياسي واکنش نشان مي‌دهند. تشديد تنش‌ها، ريزش سريع شاخص‌ها، فرار سرمايه‌هاي حقيقي و رشد بي‌سابقه تقاضاي نقدينگي از جمله نشانه‌هاي اين وضعيت بوده است.
درس‌هايي از بازار‌هاي جهاني در دوران جنگ
بررسي تجربه بازار‌هاي جهاني در دوره‌هاي جنگي نشان مي‌دهد که معمولاً در موج نخست تنش‌ها، بازار‌هاي سهام دچار شوک سنگين مي‌شوند، اما پس از چند هفته به تدريج به ثبات نسبي مي‌رسند.
براي مثال، در جريان جنگ خليج فارس در سال 1991 شاخص‌هاي بورس آمريکا در هفته‌هاي نخست به شدت سقوط کرد، اما پس از پايان فاز نخست درگيري‌ها و فروکش نسبي نگراني‌ها، بازار روندي صعودي به خود گرفت. حتي در جنگ‌هاي اخير نظير جنگ اوکراين نيز بازار‌هاي سهام پس از دوره‌اي از افت شديد، به مرور تعادل پيدا کردند.
در اين ميان، معمولاً صنايع دفاعي، انرژي و فلزات اساسي کمتر تحت تأثير موج منفي بازار قرار مي‌گيرند و حتي در برخي موارد رشد نيز مي‌کنند. از سوي ديگر، صنايعي مانند گردشگري، حمل‌ونقل، بانکداري و خودروسازي به شدت آسيب مي‌بينند.
نقشه راه نجات بورس در شرايط جنگي
کارشناسان اقتصادي معتقدند براي عبور بازار سرمايه ايران از بحران فعلي، بايد چند راهکار همزمان در دستور کار قرار گيرد:
1. شفاف‌سازي فضاي سياسي و اقتصادي
نخستين اقدام ضروري براي کاهش تنش‌ها در بورس، شفاف‌سازي فضاي سياسي است. در شرايطي که اخبار ضدونقيض از نتايج جنگ و پيامد‌هاي آن منتشر مي‌شود، دولت بايد به شکل رسمي و منظم درباره وضعيت سياسي و امنيتي اطلاع‌رساني کند.
افزايش شفافيت مي‌تواند از شايعه‌سازي‌ها و جو رواني منفي بازار بکاهد. اگرچه در شرايط کنوني هنوز نمي‌توان به درباره عدم درگيري مجدد با اسرائيل اطمينان حاصل کرد، اما لازم است سياست‌گذاران اقتصادي، مواضع خود در قبال بازار سرمايه را به‌صورت شفاف اعلام کنند تا سرمايه‌گذاران با تحليل دقيق‌تري تصميم بگيرند.
2. فعاليت سبدگردان‌ها و حمايت هدفمند
در هفته‌هاي اخير، ضعف جدي سبدگردان‌ها يکي از عوامل تعميق بحران در بورس بوده است. کارشناسان توصيه مي‌کنند دولت و نهاد‌هاي مالي، بازارگردان‌ها را به حمايت جدي از سهام‌ها، به‌ويژه نماد‌هاي بزرگ، وادار کنند.البته اين حمايت بايد هوشمندانه باشد؛ يعني تمرکز بر نماد‌هايي که از نظر بنيادي وضعيت مناسبي دارند و صرفاً به دليل جو رواني سقوط کرده‌اند.
3. مديريت نرخ ارز و جلوگيري از نوسانات شديد
با توجه به اثرگذاري مستقيم نرخ ارز بر بورس تهران، مديريت بازار ارز اهميت دوچنداني پيدا مي‌کند. نوسانات شديد دلار مي‌تواند باعث تشديد بي‌ثباتي بازار سرمايه شود. از اين رو، سياست‌گذاران بايد با ابزار‌هاي مناسب نظير عرضه ارز، از جهش‌هاي هيجاني دلار جلوگيري کنند.
4. انتشار اوراق تثبيت بازار و ابزار‌هاي مالي جديد
يکي ديگر از راهکار‌هاي پيشنهادي براي کنترل بحران، انتشار اوراق جديد با هدف تثبيت بازار است. اين اوراق مي‌توانند نقدينگي‌هاي سرگردان را جذب کنند و مانع از خروج سرمايه‌ها از بازار شوند.همچنين طراحي ابزار‌هاي مالي جديد نظير صندوق‌هاي سرمايه‌گذاري در صنايع دفاعي يا انرژي، مي‌تواند مسير جديدي براي ورود سرمايه‌ها به بازار ايجاد کند.
5. تدوين بسته‌هاي حمايتي براي سرمايه‌گذاران حقيقي
يکي از ويژگي‌هاي بحران اخير، آسيب‌پذيري شديد سرمايه‌گذاران حقيقي است. در اين راستا، دولت مي‌تواند بسته‌هاي حمايتي ويژه‌اي براي اين گروه‌ها تدوين کند؛ از جمله کاهش کارمزد معاملات، تسهيلات مالياتي يا ارائه تخفيف در هزينه‌هاي معاملاتي. در اين شرايط بايد پول به بازار تزريق شود. براساس تخمين برخي کارشناسان در شرايط فعلي تزريق حدود 30 تا 50 هزار ميليارد تومان مي‌تواند هيجان بازار در شرايط پساجنگ را کنترل کند. بخش زيادي از اين پول – حدود 30 تا 40 درصد – صرف تصفيه اعتبارات مي‌شود و مابقي هم دوباره به بازار‌هاي مالي بازمي‌گردد.
6. تداوم عرضه اوليه‌هاي کوچک و جذاب
با وجود بحران، توقف کامل عرضه‌هاي اوليه ممکن است پيامد‌هاي منفي براي بازار داشته باشد. به همين دليل، توصيه مي‌شود عرضه‌هاي اوليه محدود و در مقياس کوچک ادامه يابد تا همچنان جريان ورود نقدينگي به بازار حفظ شود.
آينده بازار و واقع‌بيني به‌جاي هيجان
کارشناسان تأکيد مي‌کنند که بورس ايران، هرچند تحت فشار شديد قرار دارد، اما همچنان ظرفيت بازگشت به تعادل را دارد؛ به شرط آنکه تصميمات هيجاني از سوي دولت کنار گذاشته شود و سياست‌هاي هدفمند جايگزين شوند.
تجربه بازار‌هاي جهاني نيز نشان مي‌دهد که جنگ‌ها هرچند در کوتاه‌مدت به افت بازار مي‌انجامند، اما پس از عبور از فاز تنش‌هاي شديد، بازار‌ها به مرور احيا مي‌شوند. سرمايه‌گذاران حرفه‌اي در چنين مقاطع بحراني، به جاي فروش هيجاني، به سراغ تحليل‌هاي بنيادي مي‌روند و حتي برخي به خريد سهام شرکت‌هايي که ارزنده شده‌اند، اقدام مي‌کنند.
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از اقتصاد24، بورس تهران اکنون در يکي از حساس‌ترين مقاطع تاريخ خود قرار گرفته است؛ مقطعي که عبور از آن نيازمند عقلانيت، هماهنگي کامل سياست‌گذاران اقتصادي و شفافيت سياسي است. اگر مجموعه اين اقدامات به موقع و هماهنگ اجرا شود، بازار سرمايه ايران مي‌تواند نه تنها از بحران عبور کند، بلکه به فرصتي براي رشد دوباره نيز دست يابد. در غير اين صورت، تداوم عدم اطمينان مي‌تواند بحران فعلي را به يک زخم عميق و ماندگار در بازار تبديل کند؛ زخمي که ترميم آن سال‌ها زمان خواهد برد.