علائم و مراحل رشد اختلال بيش‌فعالي در کودکان و نوجوانان

عامل اصلي بروز اين اختلال ژنتيکي است، هرچند عوامل محيطي نقش جزئي دارند.آگاهي خانواده‌ها، آموزش رفتار صحيح، و صبر و حوصله در تربيت کودک بيش‌فعال از ارکان مهم درمان و حمايت است.
همچنين، داروها نقش مهمي در جبران کمبودهاي شيميايي مغز دارند، ولي نقش محيط و رفتار والدين در بهبود روند درمان بسيار پررنگ است. لزومي ندارد مصرف قند و چربي مستقيماً سبب بيش‌فعالي شود، اما مصرف زياد آن‌ها براي کودکان، به‌خصوص مبتلايان، مضر است.
فوق‌تخصص روان‌پزشکي کودک‌ونوجوان و عضو هيات‌علمي دانشگاه علوم پزشکي با بيان اينکه علائم اختلال بيش‌فعالي از حدود دوسالگي قابل‌مشاهده است، تصريح کرد: در سنين دو تا چهارسالگي علائم شدت بيشتري پيدا مي‌کند، اما با افزايش سن و در حدود ده‌سالگي، برخي از نشانه‌ها فروکش مي‌کند، در نوجواني بيشتر علائم مربوط به تمرکز ديده مي‌شود و اين اختلال در برخي موارد تا بزرگسالي نيز ادامه پيدا مي‌کند.
دکتر امين ماهورام مشهدي، با تأکيد بر اينکه علت دقيق بيش‌فعالي در کودکان هنوز شناسايي نشده است، اظهار کرد: شواهد علمي نشان مي‌دهد که مهم‌ترين عامل بروز اين اختلال ژنتيکي است.
وي افزود: گرچه عوامل محيطي مي‌توانند در بروز يا تشديد اين اختلال نقش اندکي داشته باشند، اما اين عوامل بسيار تأثيرگذار و قطعي شناخته نشده‌اند.
فوق‌تخصص روان‌پزشکي کودک‌ونوجوان و عضو هيات‌علمي دانشگاه علوم پزشکي با بيان اينکه روند شيوع اين بيماري نسبت به سال‌هاي گذشته افزايش نيافته، خاطرنشان کرد: آنچه افزايش‌يافته، ميزان تشخيص است؛ چرا که درگذشته خانواده‌ها فرزندان بيشتري داشتند و بسياري از رفتارهاي کودکانه از جمله بيش‌فعالي کمتر مورد توجه قرار مي‌گرفت، اما امروزه با تغيير سبک زندگي، رفتارهاي فرزندان بيشتر به چشم مي‌آيد و همين امر باعث شده موارد بيشتري از اين اختلال تشخيص داده شود.
ماهورام ادامه داد: پيشرفت تکنولوژي و افزايش سطح آگاهي خانواده‌ها نيز از ديگر دلايل افزايش تشخيص اين اختلال است؛ به‌طوري‌که والدين با کوچک‌ترين علائم، وضعيت فرزند خود را پيگيري مي‌کنند.
وي با بيان اينکه بيش‌فعالي معمولاً به دليل کمبود يا نقص در مواد خاصي در مغز کودک ايجاد مي‌شود، عنوان کرد: درمان اصلي اين بيماري بر اساس جبران همين کمبودها از طريق دارو انجام مي‌شود.
فوق‌تخصص روان‌پزشکي کودک‌ونوجوان و عضو هيات‌علمي دانشگاه علوم پزشکي افزود: بااين‌حال، نقش رفتار والدين و محيط تربيتي کودک در بهبود روند درمان بسيار مؤثر است.
لزوم صبر والدين در مواجهه با کودک بيش‌فعال
وي، صبر و بردباري را يکي از ارکان مهم در تربيت کودکان بيش‌فعال دانست و اظهار کرد: والديني که فرزند بيش‌فعال دارند بايد نسبت به سايرين صبوري بيشتري به خرج دهند و در مقابل رفتارهاي نادرست کودک از خشونت و پرخاشگري پرهيز کنند؛ چراکه اين واکنش‌ها نه‌تنها مفيد نيست؛ بلکه اثرات معکوس دارد.
عضو هيات‌علمي دانشگاه علوم پزشکي در ادامه با اشاره به تأثير تغذيه در اين اختلال، گفت: تغذيه نقش تعيين‌کننده‌اي در بروز يا بهبود بيش‌فعالي ندارد؛ بااين‌حال مصرف زياد قند و چربي براي همه کودکان، به‌ويژه کودکان مبتلا به اين اختلال، مضر است.
ماهورام با اشاره به نشانه‌هاي اين بيماري تصريح کرد: کودک براي تشخيص بيش‌فعالي بايد حداقل يکي از دو علامت "پر تحرکي و بي‌قراري" يا "نقص تمرکز" را داشته باشد، در بسياري از موارد، هر دو علامت هم‌زمان ديده مي‌شود.
وي افزود: برخي کودکان ممکن است فقط دچار اختلال تمرکز باشند بدون اينکه بيش‌فعال باشند، و بالعکس. علائم معمول شامل پرتحرکي مداوم، پرحرفي، رفتارهاي تکانشي، پريدن در صحبت ديگران و عدم توانايي در نوبت‌گيري است.
اين فوق‌تخصص روان‌پزشکي در توضيح بخش اختلال تمرکز گفت: اين کودکان توان تمرکز بر موضوعي مشخص را ندارند، صحبت‌هاي ديگران را متوجه نمي‌شوند، کارهاي ناتمام زيادي دارند، وسايلشان را گم مي‌کنند و مسئوليت‌هاي محوله را فراموش مي‌کنند، همچنين درس‌خواندن و انجام فعاليت‌هايي که نيازمند تمرکز هستند، براي آن‌ها بسيار دشوار است.
ماهورام با بيان اينکه علائم اين اختلال از حدود دوسالگي قابل‌مشاهده است، تصريح کرد: در سنين دو تا چهارسالگي علائم شدت بيشتري پيدا مي‌کند، اما با افزايش سن و در حدود ده‌سالگي، برخي از نشانه‌ها فروکش مي‌کند، در نوجواني بيشتر علائم مربوط به تمرکز ديده مي‌شود و اين اختلال در برخي موارد تا بزرگسالي نيز ادامه پيدا مي‌کند.
اهميت مراجعه به متخصص و پرهيز از خوددرماني
اين استاد دانشگاه با تأکيد بر ضرورت مراجعه سريع به روان‌پزشک متخصص کودک در صورت مشاهده علائم، هشدار داد: درمان ديرهنگام مي‌تواند منجر به چالش‌هاي متعدد شود، والدين بايد توصيه‌هاي دارويي و رفتاري را صرفاً از پزشک متخصص دريافت کنند و از خوددرماني و پيروي از نظرات افراد غيرمتخصص جداً پرهيز نمايند.
داروهاي بيش‌فعالي اعتيادآور نيستند
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از وبدا، در پايان، ماهورام با رد شايعه اعتيادآور بودن داروهاي بيش‌فعالي گفت: اگر داروها توسط پزشک تجويز شده و طبق دستور مصرف شوند، نه‌تنها اعتيادآور نيستند بلکه مي‌توانند مانع گرايش کودک به اعتياد در آينده شوند، اطلاعات نادرست در اين زمينه باعث مي‌شود درمان به‌درستي صورت نگيرد.