برقراري آموزش مجازي زير سايه‌ي قطع برق و اينترنت

تا قبل از شيوع ويروس کرونا آموزش مجازي چندان مطرح نبود، اگر هم به دليل آلودگي هوا مدارس تعطيل مي‌شد کسي سراغ آموزش مجازي نمي‌رفت، اما بعد از همه‌گيري کوويد19 ماجرا تغيير کرد، تعطيلي مدارس يک روز يا دو روز نبود که بشود از خير آموزش آن روزها گذشت، براي همين آهسته آهسته زمزمه آموزش مجازي شنيده شد؛ حالا نرم‌افزار »شاد« يادگار همان دوران است، البته فعلاً از ويروس بيماري‌زا خبري نيست اما مدارس همچنان به‌دليل آلودگي هوا و البته ناترازي انرژي تعطيل مي‌شوند، براي همين بستر شاد بعد از همه‌گيري کرونا باقي ماند تا تعطيلي مدارس به معناي توقف آموزش نباشد، اما با توجه به ظرفيتي که »شاد« از خودش ارائه مي‌دهد علاوه بر زحمت آموزش، قطعي اينترنت و محدوديت ارسال و دريافت اطلاعات هم زحمت مضاعفي است که به دوش معلم و دانش‌آموز افتاده است.
برقراري آموزش مجازي زير سايه‌ي قطع برق و اينترنت
دور از انتظار نيست که مدارس در سال تحصيلي جاري به دلايل متفاوت تعطيل شوند و آموزش مجازي در بستر »شاد« جاي آن را بگيرد، اين درحالي‌ست که برخي کارشناسان معتقدند اين بستر همچنان ضعف‌هايي دارد که آموزش را با چالش مواجه مي‌کند، علي بهشتني‌نيا، کارشناس آموزش دراين‌باره مي‌گويد: »مشکلات زيرساختي زيادي در شاد وجود دارد، ولي اگر بخواهيم کمي تحليلي‌تر نگاه کنيم، بايد بگويم که وضعيت پلتفرم نسبت به دوران کرونا بهتر شده است. رابط کاربري بهتر شده و سرورها قوي‌تر شده‌اند، اما در پيک مصرف يعني زماني که مدارس تعطيل هستند، برقراري ارتباط بسيار سخت مي‌شود. معمولاً ارتباط دانش‌آموز و معلم با ارسال پيام امکان پذير است اما ارسال تصوير و فيلم و برگزاري کلاس‌هاي تصويري دشوار است، براي همين معلم‌ها بايد برنامه آموزش را خيلي سبک بچينند و عمدتاً در حد ارسال پيامک کار کنند.«
از طرفي قطع برق در شهري مانند تهران منطقه به منطقه فرق دارد، تجربه ماه‌هاي گذشته نشان داد گاهي در يک منطقه يک محله يا خيابان برق دارد اما محله يا خيابان مجاور بدون برق است، همين مسئله سبب شده به دليل پراکندگي محل زندگي دانش‌آموزان آموزش در بستر فضاي مجاي با چالش مواجه شود، بهشتي‌نيا مي‌گويد: «معلم‌ها در زمان ناترازي برق به سختي مي‌توانستند ارتباط برقرار کنند و مشکل اينترنت نيز تشديد کننده بود. وضعيت اينترنت بسيار نامطلوب است و اين مشکل باعث شده که ارتباط معلم و دانش‌آموزان به شدت مختل شود. قطع برق و نوسانات شبکه مخابراتي باعث شده معلم و دانش‌آموزان نتوانند به خوبي از اين بستر استفاده کنند. همچنين با توجه به اينکه شرايط قطع برق در مناطق مختلف فرق مي‌کند، گاهي اوقات که معلم و دانش‌آموز در دو منطقه‌ي متفاوت هستند با وضعيت مختلف مواجه‌ مي‌شوند و همين مشکلات را پيچيده‌تر مي‌کند.»
زير پا گذاشتن شعار آموزش رايگان در شاد
حالا که قرار است آموزش احتمالي در فضاي مجازي در بستر »شاد« دنبال شود، بد نيست وضعيت محتواي اين سکوي داخلي را هم بررسي کنيم، يک نگاه کلي به »شاد« نشان مي‌دهد اين اپليکيشن ديگر صرفاً نرم‌افزار آموزشي براي تدريس مطالب کتاب‌هاي درسي نيست، حالا از بازي گرفته تا تماشاي فوتبال و مداحي هم در آن رويت مي‌شود. بهشتي‌نيا با انتقاد از محتواهاي ارائه شده در نرم‌افزار شاد مي‌گويد: »نرم‌افزار شاد تبديل به يک پلتفرم تجاري شده است و بخش‌هايي مثل بازي، تماشاي فوتبال، بخش‌هاي مذهبي و غيره در آن ديده مي‌شود. اين موضوع باعث شده تا کودکان بيشتر در آن بمانند و داده (اينترنت) مصرف کنند. البته اين موضوع به قراردادهايي که آموزش‌وپرورش با اپراتورها و ناشران آموزشي بسته مربوط مي‌شود که شفاف نيست و باعث شده وضعيت درآمدزايي برنامه شاد مشخص نباشد.«
او ادامه مي‌دهد: »قرارداد شاد با شرکت پشتيبان و اپراتورها شفاف نيست. ما به عنوان کاربران و حتي مخاطبان خاص اطلاعات دقيقي نداريم که طرف قرارداد اصلي کيست و قراردادها چگونه بسته شده است. اين ابهام باعث بروز مشکلاتي در کيفيت و خدمات برنامه شده است. اگر آموزش‌وپرورش به سمت درآمدزايي رفته باشد، اين مسئله جاي تأسف دارد. انحصاري بودن شبکه شاد باعث شده که پلتفرم‌هاي ديگر اجازه فعاليت نداشته باشند و رقابت محدود شود که اين خودش يکي از اشکالات بزرگ است.«
به‌گفته‌ي اين کارشناس آموزش شاد قرار بود فقط براي انتقال آموزش و برگزاري کلاس‌ها باشد و نبايد به يک پلتفرم تجاري تبديل مي‌شد. اما الان بخش‌هايي مثل فوتبال، مذهبي، بازي و ... درآمدزا شده‌اند. حتي بعضي محتواهاي آموزشي داخل برنامه شاد به صورت نيم‌بها يا تمام‌بها اينترنت مصرف مي‌کنند و براي مشاهده آنها بايد هزينه‌اي پرداخت شود که اين برخلاف شعار آموزش رايگان است.
بهشتي‌نيا مي‌گويد: بسياري از روان‌شناسان توصيه مي‌کنند که استفاده دانش‌آموزان از شبکه‌هاي اجتماعي محدود شود. اما شاد در حال حاضر شامل بخش‌هاي مختلفي است که دانش‌آموزان ساعت‌ها در آن صرف تماشاي فيلم، سريال و بازي مي‌کنند که مغاير با اهداف آموزشي است.«
شاد بيشتر به يک کانال اطلاع‌رساني بين معلم و دانش‌آموز تبديل شده
جدا از محتواهاي غير درسي موجود در »شاد« و البته جدا از اين‌که دانش‌آموزان مجبورند براي استفاده از اين محتواها به‌صورت نيم‌بها يا تمام بها اينترنت مصرف کنند، بخش پولي هم در اين نرم‌افزار وجود دارد. »شاد« قرار بود بتواند در زمان تعطيلي مدارس از زمين‌گير شدن آموزش جلوگيري کند، اما اگر قرار است آموزش رايگان در مدرسه‌ها به آموزش پولي در »شاد« تبديل شود نشان دهنده فاصله گرفتن از قوانين مربوط به اموزش رايگان است، نکته جالب اين‌که گاهي بار اين آموزش پولي به دوش خود مدارس است. آموزش رايگان در بستر شاد فقط مربوط به ارسال و دريافت پيام توسط دانش‌آموزان و معلم يا فرستادن چند ويديو و فايل آموزشي در کلاس مجازي است، اما اگر قرار است کلاس تعاملي باشد و چيزي شبيه به کلاس درس واقعي در بستر مجازي ايجاد شود مدارس بايد هزينه آن را پرداخت کنند.
بهشتي‌نيا دراين‌باره مي‌گويد:»امکانات رايگان شاد محدود است؛ معلم مي‌تواند ويدئو، فايل صوتي، پي‌دي‌اف و ويدئويي از خود ارسال کند. اما کلاس مجازي تعاملي با چند دوربين يا امکان تعامل زنده وجود ندارد. عملاً شاد بيشتر به يک کانال اطلاع‌رساني بين معلم و دانش‌آموز تبديل شده است. اما براي استفاده از کلاس‌هاي تعاملي مدارس زير 200 دانش‌آموز بايد هزينه‌هاي سنگيني پرداخت کنند که قابل قبول نيست. هزينه‌هاي بين 20 تا 269 ميليون تومان در سال براي بعضي مدارس اعلام شده است. اين سوال وجود دارد که اين درآمدها به کجا مي‌رود؟ آيا به آموزش‌وپرورش مي‌رسد يا به شرکت‌هاي پشتيبان؟ با توجه به درآمدهاي زياد از شاد، بايد شفاف‌سازي شود که اين درآمدها به کجا مي‌رود و چرا هزينه‌هاي سنگين براي مدارس و دانش‌آموزان دريافت مي‌شود.
امنيت شاد همچنان در ابهام
به گزارش آراز آذربايجان به نقل از خبرآنلاين،از روزي که »شاد« به عنوان يک بستر آموزشي در دسترس قرار گرفت، يک هشدار به هشدارهاي هميشگي پليس فتا اضافه شد، هشدارهايي با اين محتوا که مراقب لينک‌هاي ارسال شده در شاد باشيد، خيلي‌هاي‌شان هم رنگ و بوي کلاهبرداري داشت. به‌گفته بهشتي‌نيا امنيت شاد ضعيف است. مثلاً پيام‌ها و لينک‌هاي مشکوک از طريق دانش‌آموزان ارسال مي‌شود که باعث ايجاد مشکلات امنيتي شده است. همچنين معلم‌ها يا دانش‌آموزان بدون اجازه به کانال‌هاي مختلف اضافه مي‌شوند که البته قابل اصلاح است اما بايد بهبود امنيت و کيفيت سرويس‌ها در اولويت باشد.