ARAZAZARBAIJAN

ادبيات قونوسوانسان حياتي دير


ادبيات قونوسوانسان حياتي دير

م.کريمي

آناديليميز: ادبيات سؤز هنري دير. اونون قونوسو انسان و انسان حياتي دير. شاعر و يازارلار ادبيات يارادانلار اولاراق، خالقين دويغو دوشونجه و اورَک دويونتولريني قلمه آليب و حياتدا باش وئره¬ن اولايلاري آراشديرماغا ميدان آچميشلار. اجتماعي حيات و اوندا اولان دوشونجه، آرمانلار و ايده¬لر اؤز بديعي عکسيني ادبياتدا تاپميش و شفاهي ادبيات بيزي انسانلارين معنوي وارليغي ايله تانيش ائدير.

 


ادبيات خادملري هر بير دوره ده ائله ايشلر ايره لي سوروبلر کي قيلينج و ساواش وسيله¬سي ايله باشا چاتمازدي. ادبيات، سؤزونن و کلام ايلن يارانير. تاريخ بويو، بديعي هنر گاهدان بير ساواش سلاحينا چئوريله¬رک، گئجه¬نين ظلمتيني آيدين سحره چئويرميش و انسانلارا دوزگون يول گؤسترميشدير، انسانا دوزگون يولو تاپمادا و حقيقتي تاپمادا بؤيوک يارديمچي اولموشدور.
ادبيات ايله هر ملتين گليشمه يوللاري تانينير. ادبيات، هر دوره نين سياسي اجتماعي حرکتلري، تاريخين آلچاق اوجالاريني گؤسته ره رک، انسانلارين مبارزه لريني ده گؤسترميشدير.
آشيقلار ادبياتيندا يوزلرجه، بلکه ده مينلرجه داستانلار قوشولموش و دونيانين ان اسکي موسيقيدانلاري تانينان آشيقلاريميز بو ائپيک محبت و عرفاني داستانلاري ياراتماقلا دونيانين ان گؤزَل ادبي ياراديجيليقالارينا يول آچميشلار. بو ادبيات دونيا ادبي آراشديريجيلاري¬نين گؤزونو قاماشديرميشدير. آذربايجان کلاسيک ادبياتي دا بو شفاهي ادبياتلا سيخ علاقه¬ده اولموش و اوندان يارارلانميشدير. او جمله¬دن نظامي گنجوي دده¬قورقود داستانلاريندان يارارلانماسايدي خمسه-ني بو گؤزَلليکده يارادا بيلمزدي.
کولتوردن سؤز دوشنده بير ملتي نظرده آليريق کي اونون بوتون يازيلي و شفاهي ادبياتي تانينميش، يازيلميش و آراشديريلميش اولسون. شوبهه يوخدور کي آذربايجان خلقي نين درين و گئنيش شفاهي ادبياتي ايله اوزون مدتلي يازيلي ادبياتي واردير. آذربايجان فولکلورو بوتون دنيا سويه سينده تانينميش و بوتون آراشديريجيلار اونون عظمتي قارشيندا باش اگميشلر. بو گئنيش و زنگين شفاهي ادبياتين ان گؤزَل و اؤنملي بير بؤلومو آشيق ادبياتي¬دير. بو ادبياتدا شعرلردن علاوه، بير چوخلو ائپيک و ليريک داستانلار موسيقي خزينه سي ده واردير. داستانلارين قونوسو چوخ بويالي، چوخ اولايلي اولاراق بوگونون رومانلارينا بنزه يير. آشيق هاوالاري دا يوز ايللر بويو خالقيميزين اوره¬ک دؤيونتولريني ديله گتيرميش، بوگون ده ياشاماقدادير. عيني حالدا، آشيقلارين شعر ياراديجيليغي، شفاهي بير پروسه ايله يوزايللر بويو ديري قاليبسا دا، بو نئچه اون ايللرده يازيلي فورماسينا گلميشدير. ايندي داها 500 – 600 ايل بوندان اؤنجه ياشايان آشيقلارين سؤيله¬ديگي شعرلر همين آشيقلارين ديلينده ديلدن – ديله، سينه¬دن – سينه¬يه سؤيله¬نيب بوگون بيزه چاتيبدير. ايندي بونلارين چوخو يازي فورماسينا دوشموش، داها آرادان گئتمک تهلوکه¬سي يوخدور. بئله اولدوقدا، بوگون درين و زنگين آشيق ادبياتي ايله اوز – اوزه اولوروق. يازيلي ادبياتيميزلا برابر آشيق ادبياتيميز دا زنگين بير خزينه¬دير. بو زنگين-ليک، بير چوخ ملتلرين يازيلي ادبياتيندان داها زنگين ساييلير.
آذربايجان يوزايللر بويو بو کولتوره مالک اولاراق، اؤز قونشولارينا دا بو کولتوردن باغيشلاميش و او جمله¬دن فارس ادبياتينا بؤيوک ادبي بورجلار و واملار وئرميشدير. بو واملاري نظامي¬نين، صائبين، فضولي¬نين و باشقا نهنگ شاعرلريميزين ادبي اثرلرينده گؤروروک. بو شاعرلر اوره¬يي گئنيشليکله اؤز کولتوروموزدن گؤزل ارمغانلار باغشلاييب و فارس ديلينه چئويرمکله، فارس ادبياتينا هديه وئرميشلر.
آذربايجان کولتورو يوزايللر بويو، بلکه ده مين ايللر بويو فارس و باشقا وطنداشلاريلا بير تورپاقدا ياشاميش و تاريخي اولايلاري بيرگه باشدان آشيرميشلار. بو اوزون تاريخده هئچ بير زمان بو قارداش خلقلر آراسيندا ملي توخونمالار اولماميش و تورک ديللي وطنداشلار هميشه کؤنوللو اولاراق باشقا خلقلره يارديمچي اولموشلار. تأسفلر اولسون کي پهلوي رژيمي بو ياسالاري و ايران خالقلري آراسيندا اولان دوستلوغو پوزماقلا چاليشيردي ملت آراسيندا تفرقه ساليب حکومت ائتسين. بو ساحه ده استعماري دولتلرين يارديمي ايله بير سيرا باشاريلار دا گؤستردي. آنجاق آذربايجان خالقي اوياق اولدوغو اوچون بو ترفندلري چوخ اوزانمادي و بوگون آذربايجان خلقي اؤز ديلينه و ادبياتينا صاحب دوراراق، يئنه ده اؤز قاباقجيل رولونو اويناماقدادير. آذربايجان تاريخي باشدان – باشا باشقا خلقلر ايله باريشدا ياشاميش و هامي ايله دوزگون بير صلح – صفا ياراداراق، باشي اوجاليقلا عؤمور سورموشدور . بوگون ده باش اوجاليقلا گله جه گه باخير، هله ده باشقالارينا يارديمچي اولدوغونو ساخلاماليدير.
آذربايجان کولتورونده، بو خلقين اوسطوره لري، داستانلاري خلق روحيه¬سينده تاثير بوراخميش و بو تاثير هله ده ياشامادادير. تورکلرين ايناملاري هله ده انساني ياشاييشدا اؤزونو گؤسته¬رير. آذربايجان فولکلوروندا اولان قهرمانليق روحيه سي، شجاعت و فداکارليقلار بوگون ده ياشاييشيندا اؤزونو گؤسترمه-ده دير. بو ايناملار اوزون تاريخ بويو ميدانا گلميش، يوزايللر، بلکه دهمين ايللري آرخادا قوياراق کولتوروموزده اؤزونو ساخلاميشدير. شوبهه يوخدور شفاهي ادبياتلا يازيلي ادبيات آراسيندا باغليليق چوخ محکم و دريندير. بو اورتاقليق انسانلارين سعادتي اولموشدور. يازيلي ادبياتيميزدا داها آرتيق بيزيم شفاهي ادبياتيميز واردير. حتا دنيا آراشديريجيلاري بو ادبيات قارشيندا باش اگيب و اونا اعتراف ائتميشلر.
آشيق ادبياتي درين و تاريخي بير وارليغا مالکدير. بو ادبيات اؤزو اوچون چوخ زنگين و ماراقلي دير. آذربايجاندا فولکلور توپلاما آز – چوخ 200 ايلليک بير تاريخه مالکدير. باياتيلار مختلف سفينه، جُنگ و تذکره لرين حاشيه¬لريندن يازيلميش و بوگون بير چوخلو اليازمالار الده واردير. 200 ايل بوندان اؤنجه عندليب قراجه داغي گوجلو بير شاعير اولدوغو حالدا، چوخلو ماهنيلار و باياتيلار توپلاييب و نغمه¬لر آدييلا بوگونه قدر بيزه چاتديريبدير.
تجريد اللغات آدلي بير اثرده آخوند ميرزا علي باکويي طرفيندن 1246 ايلده يازيليب و اليميزه چاتيبدير. آنجاق چاپ دئميشکن، ايلک فولکلور کتابي 1314 قمري / 1896 م تهراندا ياييلميشدير. »امثال تركانه« ده عباسعلي مراغه¬اي طرفيندن توپلانيب و چاپ اولوبدور1324 و 1325 ايللرينده بير چوخلو کتابلار تورکجه ايراندا ياييلدي و اونلارين آراسيندا نئچه – نئچه فولکلوريک اثرلر ده وار ايدي. صنعتکارلاريميز دا بو ايشدن اؤنجوللردن ساييليرلار مثلا اوزئيير حاچي بيگلي مشروطه انقلابيندا مقاله¬لريله ايران انقلابيني يارديم ائده¬رک، بير چوخلو باياتيلاري دا موسيقي ياراتماق و ماهنيلارا آهنگ قويماق اوچون توپلاميش و اونلاري موسيقي دستگاهلاري اساسيندا مرتب ائتميشدير. قيزيل قلمين يايديغي معلومات اساسيندا آرازآذربايجان راپورونا گوره ، نهايت شاه دؤرونون يازارلاري صمد بهرنگي، بهروز دهقاني. محمدعلي فرزانه، سلام الله جاويد بو ايشده چاليشميش و بير چوخلو باياتيلار، ناغيللار، تاپماجالار، و. . . يايميشلار و نهايت دکتر صديق، حسين فيض الهي وحيد، زهره وفايي، منظوري خامنه، محمدعلي نقابي، دكتر هيأت و باشقالاري بو يولدا زحمتلر چکميشلر.
Arazazarbaijzn.anadilimiz@gmail.com


برچسب ها:

تاریخ: 1404/06/31 12:01 ب.ظ | دفعات بازدید: 1957 | چاپ


مطالب مشابه dot
آخرین اخبار dot
مشاهده مشخصات مجوز در سامانه جامع رسانه‌های کشور